نقش دبیر تربیت بدنی در بهبود سلامت روان و کاهش افسردگی دانش آموزان در دوران بلوغ

دوران بلوغ یکی از حساس ترین مراحل تحول انسان است که با تغییرات سریع جسمانی، شناختی، هیجانی و اجتماعی همراه می شود و می تواند زمینه ساز افزایش آسیب پذیری نوجوانان در برابر مشکلات سلامت روان، از جمله نشانه های افسردگی، انزوای اجتماعی، کاهش عزت نفس و افت انگیزش شود. در این میان، مدرسه به دلیل تماس مستمر با نوجوانان و برخورداری از ظرفیت های آموزشی و تربیتی، محیطی مهم برای شناسایی زودهنگام مشکلات روان شناختی و تقویت عوامل محافظت کننده محسوب می شود. درس تربیت بدنی نیز فراتر از کارکرد جسمانی، می تواند از طریق فعالیت بدنی، تعامل اجتماعی، تجربه موفقیت، تقویت خودکارآمدی و ایجاد احساس تعلق، در ارتقای سلامت روان دانش آموزان نقش داشته باشد. هدف پژوهش حاضر تبیین نقش دبیر تربیت بدنی در بهبود سلامت روان و کاهش نشانه های افسردگی دانش آموزان در دوران بلوغ و شناسایی سازوکارهای موثر بر این نقش بود. پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ دبیر تربیت بدنی دارای تجربه مستقیم آموزشی با دانش آموزان دوره بلوغ بودند که با روش نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. در الگوی فرضی حاصل از تحلیل، پنج مضمون اصلی شامل «فعالیت بدنی و تنظیم هیجانی»، «رابطه حمایتی و احساس امنیت روانی»، «تقویت خودکارآمدی و عزت نفس»، «توسعه تعامل اجتماعی و تعلق به مدرسه» و «شناسایی زودهنگام نشانه های آسیب روانی و ارجاع تخصصی» شناسایی شد. یافته ها نشان می دهد نقش دبیر تربیت بدنی صرفا به آموزش مهارت های ورزشی محدود نیست، بلکه کیفیت تعامل معلم، نحوه ارزشیابی، ایجاد فرصت مشارکت برابر و حساسیت نسبت به تغییرات رفتاری دانش آموزان می تواند در شکل گیری محیطی حمایتگر برای سلامت روان موثر باشد. بر این اساس، توانمندسازی حرفه ای دبیران تربیت بدنی در زمینه سلامت روان، مهارت های ارتباطی و شناسایی نشانه های هشداردهنده افسردگی، همراه با همکاری نظام مند آنان با مشاوران و مدیران مدارس، می تواند بخشی از رویکرد جامع مدرسه برای ارتقای بهزیستی روانی نوجوانان باشد.

کلیدواژه ها:

دبیر تربیت بدنی ، سلامت روان ، افسردگی ، دوران بلوغ ، فعالیت بدنی ، نوجوانان ، مدرسه