نقش مددکار اجتماعی در حمایت از خانواده های آسیب دیده

خانواده به عنوان بنیادی ترین نهاد اجتماعی، همواره در معرض آسیب های متعدد ساختاری و عملکردی قرار دارد که می تواند کارکردهای اصلی آن را مختل سازد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مددکار اجتماعی در حمایت از خانواده های آسیب دیده انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل مضمون انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با مددکاران اجتماعی شاغل در مراکز اورژانس اجتماعی و سازمان بهزیستی و همچنین مرور نظام مند اسناد و مدارک حرفه ای گردآوری شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که مددکاران اجتماعی در چهار حوزه اصلی ایفای نقش می کنند: ارزیابی جامع نیازها و مشکلات خانواده، مداخله در بحران، توانمندسازی و حمایت یابی، و پیگیری و بازتوانی. مددکار اجتماعی به عنوان کنشگر حرفه ای عمل می کند که با تکیه بر رویکرد بوم شناختی، خانواده را در بستر پیچیده ای از تعاملات فردی، خانوادگی، اجتماعی و نهادی مورد ارزیابی قرار می دهد. مداخله در بحران به ویژه در موقعیت های آسیب های ناگهانی مانند بلایای طبیعی، خشونت خانگی و فروپاشی خانواده از اهمیت محوری برخوردار است. توانمندسازی خانواده ها از طریق آموزش مهارت های مقابله ای، ایجاد گروه های حمایتی و تقویت شبکه های اجتماعی محلی صورت می گیرد. حمایت یابی به معنای ایجاد پل ارتباطی میان خانواده و منابع حمایتی درون سازمانی و برون سازمانی است. چالش های پیش روی مددکاران شامل فرسودگی حرفه ای، محدودیت منابع سازمانی، نبود چتر حمایتی یکپارچه و موازی کاری نهادهای متولی است. یافته ها همچنین بر ضرورت اتخاذ رویکرد تروما-آگاه در مداخلات، توجه به کرامت انسانی و استقلال خانواده ها و پرهیز از ایجاد وابستگی تاکید می کند. نتایج حاکی از آن است که اثربخشی مداخلات مددکاری اجتماعی در گرو هم افزایی بین بخشی، تداوم خدمات و تمرکز بر ظرفیت های خانواده به جای تمرکز صرف بر آسیب هاست. الگوی مداخله تیمی و استفاده از پروتکل های استاندارد ارزیابی از جمله راهکارهای ارتقای کیفیت خدمات شناخته شد.

کلیدواژه ها:

مددکاری اجتماعی ، خانواده آسیب دیده ، مداخله در بحران ، توانمندسازی ، حمایت اجتماعی ، رویکرد بوم شناختی