هوش مصنوعی مولد و آینده ی تربیت: تحلیل مروری فرصت ها و آسیب های فرهنگی، دینی و تربیتی کاربرد هوش مصنوعی مولد در آموزش وپرورش ایران و جهان

ظهور هوش مصنوعی مولد و ورود شتابان آن به کلاس های درس، نظام های آموزشی جهان را در آستانه ی یکی از عمیق ترین تحولات تربیتی نیم قرن اخیر قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی فرصت ها و آسیب های فرهنگی، دینی و تربیتی به کارگیری هوش مصنوعی مولد در آموزش وپرورش ایران و جهان انجام شده است. روش پژوهش، مروری از نوع توصیفی تحلیلی با راهبرد تحلیل اسنادی بود؛ بدین منظور پژوهش های معتبر بین المللی، منابع فارسی داوری شده و اسناد بالادستی آموزش وپرورش ایران در بازه ی ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۳ مطالعه و با روش تحلیل مضمونی در سه محور تحلیل شدند. یافته ها نشان داد فرصت های کلیدی شامل شخصی سازی یادگیری، توانمندسازی معلم، افزایش دسترس پذیری و شمول آموزشی، ارتقای بازخورد و ارزشیابی و ظرفیت های نوپدید در تربیت دینی است. در مقابل، آسیب های شناسایی شده عبارت اند از: تهدید صداقت علمی، تنبلی شناختی و تضعیف تفکر انتقادی، توهم زایی اطلاعاتی، یکدست سازی فرهنگی و زبانی ناشی از سوگیری مدل های انگلیسی محور، شبهات اعتقادی ناشی از پاسخ های ناموثق، آسیب های روانی اجتماعی، شکاف دیجیتال و تهدید حریم خصوصی داده های نوجوانان. راهبردهای پیشنهادی در چهار سطح تدوین شد: سیاست گذاری بین المللی (رویکرد انسان محور و تعیین حداقل سنی)، سیاست گذاری ملی ایران (دستورالعمل اجرایی، بومی سازی مدل ها و ادغام سواد هوش مصنوعی)، سطح مدرسه و کلاس (بازطراحی اصیل ارزشیابی و سناریوهای کاربرد هدایت شده) و سطح خانواده (همراهی و صیانت). نتیجه ی پژوهش آن است که هوش مصنوعی مولد نه «دشمن تربیت» است و نه «حل نهایی مسائل آموزشی»؛ بلکه ابزاری دوگانه بالقوه است که بهره گیری صیانتی از آن مستلزم سیاست گذاری منسجم، بومی سازی فرهنگی و حفظ محوریت رابطه ی انسانی معلم و یادگیرنده است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، آموزش وپرورش ، آسیب شناسی فرهنگی ، تربیت دینی ، سواد هوش مصنوعی ، سیاست گذاری آموزشی