نقش ادبیات داستانی در توسعه حافظه کاری و درک مطلب دانش آموزان

گسترش محیط های دیجیتال، تغییر الگوهای مطالعه و افزایش مواجهه دانش آموزان با محتوای کوتاه و پراکنده، ضرورت بازاندیشی در شیوه های پرورش فرایندهای شناختی عمیق از جمله حافظه کاری و درک مطلب را افزایش داده است. ادبیات داستانی با سازمان دهی اطلاعات در قالب شخصیت، رویداد، زمان، مکان، تعارض و رابطه های علی، می تواند فرصت مناسبی برای نگهداری، سازمان دهی و یکپارچه سازی اطلاعات در فرایند خواندن فراهم کند. هدف پژوهش حاضر تبیین نقش ادبیات داستانی در توسعه حافظه کاری و درک مطلب دانش آموزان و شناسایی سازوکارهای شناختی و آموزشی موثر در این فرایند بود. پژوهش با رویکرد کیفی و طرح پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت کنندگان ۲۴ دانش آموز بودند که با نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند و ملاک ورود آنان تجربه مستمر فعالیت های خواندن و تحلیل داستان و توانایی بیان تجربه یادگیری خود بود. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته های فرضی پژوهش نشان داد تجربه مواجهه فعال با داستان در پنج مضمون اصلی شامل «درگیری شناختی و فعال سازی حافظه کاری»، «سازمان دهی و تثبیت اطلاعات»، «تقویت استنباط و درک مطلب»، «پیوند هیجان، انگیزش و یادسپاری» و «اهمیت شرایط آموزشی و نقش معلم» قابل تبیین است. مشارکت کنندگان بیشترین تاکید را بر نقش توالی رویدادها، بازسازی ذهنی شخصیت ها، پیش بینی ادامه داستان، یادآوری جزئیات و استنتاج روابط علی داشتند. نتایج نشان می دهد ادبیات داستانی، در صورت استفاده از روش های فعال و گفت وگومحور، صرفا ابزار تقویت مهارت زبانی نیست، بلکه می تواند به عنوان محیطی شناختی برای تمرین نگهداری و پردازش هم زمان اطلاعات، تشکیل بازنمایی ذهنی و نظارت بر فهم عمل کند. بر این اساس، ادغام هدفمند داستان خوانی، بازگویی، پرسش های استنباطی و نقشه پردازی روایی در برنامه های آموزشی می تواند به تقویت فرایندهای شناختی مرتبط با یادگیری کمک کند.

کلیدواژه ها:

ادبیات داستانی ، حافظه کاری ، درک مطلب ، خواندن ، فرایندهای شناختی ، استنباط ، یادگیری دانش آموزان