نقش تاب آوری در مواجهه دانش آموزان با چالش های آموزشی و شکست های تحصیلی

مواجهه با چالش های آموزشی، افت عملکرد، شکست در آزمون ها، دشواری های یادگیری و ناکامی در دستیابی به اهداف تحصیلی، بخشی از تجربه آموزشی بسیاری از دانش آموزان است؛ بااین حال، واکنش آنان در برابر این موقعیت ها یکسان نیست و برخی دانش آموزان پس از شکست، توانایی بازگشت به مسیر یادگیری و ادامه تلاش را حفظ می کنند. تاب آوری تحصیلی در چنین شرایطی به عنوان ظرفیت دانش آموز برای سازگاری مثبت، حفظ عملکرد و بازیابی مسیر تحصیلی پس از تجربه فشار و ناکامی اهمیت می یابد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش تاب آوری در نحوه مواجهه دانش آموزان با چالش های آموزشی و شکست های تحصیلی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش پدیده شناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ دانش آموز دارای تجربه مستقیم چالش یا ناکامی تحصیلی بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند. داده ها با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری و پس از پیاده سازی، بازخوانی و سازمان دهی، با روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شدند. تحلیل داده ها به شناسایی پنج مضمون اصلی شامل بازسازی شناختی تجربه شکست، پایداری انگیزشی و استمرار تلاش، خودتنظیمی و حل مسئله، حمایت های بین فردی و محیط آموزشی و تبدیل ناکامی به تجربه یادگیری انجامید. یافته ها نشان داد تاب آوری صرفا به معنای تحمل شکست نیست، بلکه فرایندی پویا و چندبعدی است که از طریق تغییر معنای شکست، تنظیم هیجان، حفظ هدف، اصلاح راهبردهای یادگیری و استفاده از منابع حمایتی، امکان بازگشت دانش آموز به فرایند یادگیری را فراهم می کند. این یافته با پژوهش هایی که خودکارآمدی، پشتکار، حمایت معلم و عوامل محافظتی را با تاب آوری تحصیلی مرتبط دانسته اند همخوان است. بر این اساس، تقویت تاب آوری باید در برنامه های آموزشی، مشاوره ای و مدیریتی مدارس مورد توجه قرار گیرد و شکست تحصیلی به جای تلقی شدن به عنوان نشانه ناتوانی، به عنوان فرصتی برای بازخورد، اصلاح راهبرد و رشد یادگیری مدیریت شود.

کلیدواژه ها:

تاب آوری تحصیلی ، شکست تحصیلی ، چالش های آموزشی ، خودکارآمدی ، خودتنظیمی یادگیری ، حمایت معلم ، پایداری تحصیلی