نقش آموزش خلاقانه در افزایش مشارکت دانش آموزان

مشارکت دانش آموزان یکی از مولفه های اساسی کیفیت فرایند یاددهی یادگیری است و میزان حضور فعال آنان در فعالیت های آموزشی می تواند بر یادگیری، انگیزش، احساس تعلق به مدرسه و رشد مهارت های شناختی و اجتماعی اثرگذار باشد. در الگوهای سنتی آموزش، دانش آموز گاه در جایگاه دریافت کننده اطلاعات قرار می گیرد و فرصت محدودی برای پرسشگری، تجربه، انتخاب، تولید ایده و همکاری با دیگران پیدا می کند. آموزش خلاقانه با تغییر این وضعیت، دانش آموز را از دریافت کننده منفعل به مشارکت کننده فعال در فرایند یادگیری تبدیل می کند. در این رویکرد، یادگیری از طریق پرسش، کاوش، حل مسئله، بازی، پروژه، گفت وگو، فعالیت گروهی، تجربه عملی و تولید ایده دنبال می شود و معلم بیش از آنکه صرفا انتقال دهنده اطلاعات باشد، نقش طراح و تسهیل کننده تجربه یادگیری را بر عهده می گیرد. OECD تاکید می کند که تفکر خلاق با انگیزش بیشتر و یادگیری عمیق تر و قابل انتقال تر ارتباط دارد و محیط های آموزشی باید فرصت رشد این توانایی را برای همه دانش آموزان فراهم کنند.آموزش خلاقانه تنها به استفاده از فعالیت های هنری یا بازی های آموزشی محدود نیست، بلکه یک رویکرد گسترده برای طراحی تجربه یادگیری است. در چنین رویکردی، دانش آموز فرصت دارد سوال مطرح کند، درباره راه حل های مختلف فکر کند، دیدگاه خود را بیان کند، با همکلاسی ها همکاری کند، نتیجه کار خود را ارائه دهد و از بازخورد معلم و دیگران برای اصلاح عملکرد خود استفاده کند. این فرایند می تواند احساس مالکیت نسبت به یادگیری را افزایش دهد؛ زیرا دانش آموز صرفا مجری دستورهای معلم نیست، بلکه در بخشی از تصمیم ها و فعالیت های آموزشی نقش دارد. گزارش OECD درباره محیط مدرسه و تفکر خلاق نیز نشان می دهد که روش هایی مانند بحث درباره ایده ها و مسائل روز، بارش فکری، کار گروهی و اختصاص زمان برای کاوش مستقل، از جمله شیوه هایی هستند که معلمان اهمیت زیادی برای آنها قائل اند.مشارکت دانش آموز مفهومی چندبعدی است و فقط به حضور فیزیکی در کلاس یا پاسخ دادن به پرسش های معلم محدود نمی شود. مشارکت رفتاری شامل حضور و فعالیت در تکالیف، مشارکت شناختی شامل تلاش برای فهم عمیق و حل مسئله و مشارکت عاطفی شامل علاقه، احساس تعلق و ارتباط مثبت با محیط مدرسه است. آموزش خلاقانه می تواند با ایجاد تجربه های معنادار و متنوع، زمینه فعال شدن همزمان این ابعاد را فراهم کند. استفاده از بازی، فعالیت های عملی، پروژه های واقعی و مسائل نزدیک به زندگی دانش آموز می تواند فاصله میان محتوای درسی و تجربه روزمره او را کاهش دهد. یونیسف نیز یادگیری مبتنی بر بازی را رویکردی می داند که می تواند مشارکت، همکاری، ارتباط، حل مسئله، خلاقیت و اعتمادبه نفس کودکان را تقویت کند.روش پژوهش حاضر توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی است. منابع معتبر علمی و گزارش های آموزشی مرتبط با آموزش خلاق، مشارکت دانش آموزان، تفکر خلاق، یادگیری فعال، بازی، یادگیری پروژه محور و تعامل کلاسی بررسی و تحلیل شده اند. یافته های این بررسی نشان می دهد که آموزش خلاقانه در صورتی می تواند مشارکت دانش آموزان را افزایش دهد که از سطح فعالیت های سرگرم کننده فراتر رود و با اهداف برنامه درسی، نیازهای یادگیرندگان و فرایند ارزشیابی هماهنگ شود. نتیجه کلی آن است که کلاس خلاق کلاسی نیست که صرفا در آن ابزارهای متنوع استفاده می شود، بلکه محیطی است که در آن دانش آموز فرصت پرسیدن، فکر کردن، انتخاب کردن، تجربه کردن، همکاری کردن و ساختن معنا را پیدا می کند.

کلیدواژه ها:

آموزش خلاقانه ، مشارکت دانش آموزان ، یادگیری فعال ، تفکر خلاق ، انگیزش تحصیلی ، یادگیری مشارکتی ، یادگیری پروژه محور ، بازی آموزشی ، تعامل کلاسی ، یادگیری دانش آموزمحور