بررسی نقش شهرداری تهران در توانمندسازی اقشار آسیب پذیر و ارتقای سرمایه اجتماعی در محلات شهری

کلان شهر تهران به عنوان کانون تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور، با چالش های عدیده ای نظیر گسترش حاشیه نشینی، فقر شهری، افزایش آسیب های اجتماعی (اعتیاد، تکدی گری، کودکان کار) و افت سرمایه اجتماعی در سطح محلات مواجه است. توانمندسازی اقشار آسیب پذیر به عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار شهری، نیازمند مداخله گری نهادهای عمومی و محلی است. پژوهش حاضر با هدف «بررسی نقش شهرداری تهران در توانمندسازی اقشار آسیب پذیر و ارتقای سرمایه اجتماعی در محلات شهری» انجام گرفته است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از لحاظ روش شناسی، توصیفی-پیمایشی و آمیخته (کیفی و کمی) است. جامعه آماری در بخش کیفی شامل خبرگان مدیریت شهری و مدیران اجتماعی شهرداری (۱۸ نفر) و در بخش کمی شامل شهروندان و ساکنان محلات منتخب تهران (۳۸۴ نفر بر اساس فرمول کوکران) بودند. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه نیمه ساختاریافته و پرسشنامه استاندارد محقق ساخته بود. تحلیل داده های کمی با استفاده از تکنیک مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) و نرم افزارهای SPSS و SmartPLS انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که فعالیت های شهرداری تهران در ابعاد «توانمندسازی اقتصادی و اشتغال زایی»، «حمایت های روانی-اجتماعی»، «بهبود زیرساخت های محله ای و کالبدی» و «تقویت سازمان های مردم نهاد و مشارکت محلی»، تاثیر مثبت، مستقیم و معناداری بر ارتقای مولفه های سرمایه اجتماعی (اعتماد اجتماعی، هنجارهای متقابل و شبکه های همبستگی) در محلات شهری دارد (p < ۰.۰۱). نتایج نشان داد که هر چه مداخلات شهرداری در توانمندسازی گروه های آسیب پذیر هدفمندتر و مبتنی بر پتانسیل های محلی باشد، سطح سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی در محلات به طور چشمگیری افزایش می یابد. در پایان، راهبردهای اجرایی جهت بهینه سازی عملکرد شهرداری در حوزه توانمندسازی اقشار آسیب پذیر ارائه گردید.

کلیدواژه ها:

توانمندسازی ، اقشار آسیب پذیر ، سرمایه اجتماعی ، محلات شهری ، شهرداری تهران ، توسعه پایدار محلی.