تحلیل معناشناختی و بلاغی آیات و روایات مشترک در کتب عربی و دین و زندگی دوره متوسطه و کاربست آموزشی آن

آموزش زبان عربی و معارف اسلامی در نظام آموزش و پرورش، علیرغم پیوند ذاتی زبان شناختی و محتوایی، غالبا در فضایی مجزا و با رویکردی گسسته به دانش آموزان عرضه می شود؛ امری که به کاهش انگیزش زبانی و سطحی نگری در فهم متون مقدس انجامیده است. پژوهش حاضر با هدف تقویت یادگیری تلفیقی و معنادار، به «تحلیل معناشناختی و بلاغی آیات و روایات مشترک در کتب درسی عربی، زبان قرآن و دین و زندگی دوره دوم متوسطه» و تبیین دلالت های کاربردی آن در فرآیند یاددهی-یادگیری می پردازد. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی با بهره گیری از رویکرد معناشناسی ساختارگرا (روابط همنشینی و جانشینی) و تحلیل مولفه های بلاغی (بیان، معانی و بدیع) در بستر متن است. جامعه پژوهش مشتمل بر تمامی متون نقلی مشترک در کتاب های درسی پایه های دهم تا دوازدهم است که به روش هدفمند گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که لایه های معنایی واژگان در همنشینی با آرایه هایی نظیر ایجاز، التفات، استعاره و تقابل های معنایی، نقشی محوری در انتقال مقاصد تربیتی و اعتقادی کتاب دین و زندگی ایفا می کنند؛ حال آنکه تمرکز کتب عربی عمدتا بر سطح روساختی و ترجمه واژه به واژه معطوف مانده است. نتایج حاکی از آن است که تلفیق شگردهای بلاغی با کشف شبکه های معنایی، نه تنها مهارت درک مطلب عربی را از حالت انفعالی به فعال ارتقا می بخشد، بلکه درک توحیدی و باورپذیری عمیق تری در درس دین و زندگی پدید می آورد. در پایان، بر پایه این یافته ها، یک الگوی تدریس هم افزا و راهنمای عملی برای طراحی فعالیت های مشترک کلاسی به دبیران هر دو رشته پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

معناشناسی ، بلاغت قرآن و حدیث ، کتب درسی عربی و دین و زندگی ، آموزش بین رشته ای ، رویکرد تلفیقی