سازوکار تنبیه در نظام آموزشی ایران

این مقاله به بررسی دگردیسی هنجاری و ساختاری سازوکار تنبیه در نظام آموزشی ایران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که نظام تنبیهی مدارس ایران در حال گذار از الگوی «تنبیه محدود» به «منع مطلق تنبیه بدنی» است، چارچوبی که از یک سو توسط مواد ۷۵ تا ۸۲ آیین نامه اجرایی مدارس (۱۴۰۰) و از سوی دیگر با بخشنامه وزیر آموزش وپرورش (دی ۱۴۰۴) شکل گرفته است. با این حال، این گذار با سه تنش ساختاری مواجه است: نخست، «معضل گسترش مفهومی» در درون هنجارها—تعریف موسع «تنبیه بدنی» در کنار فقدان ابزارهای جایگزین انضباطی؛ دوم، «شکاف استانداردهای خانه و مدرسه»—معافیت «تادیب متعارف» در حوزه خانواده در برابر ممنوعیت مطلق در مدرسه؛ و سوم، «معضل قانون گذاری نمادین»—تکرار صدور بخشنامه ها که خود گویای ناکارآمدی مستمر سازوکارهای اجرایی است. استدلال اصلی مقاله این است که مسئله عمیق نظام انضباطی آموزشی ایران نه کمبود هنجار، بلکه غیاب ابزارهای جایگزین انضباطی و تضعیف سازوکارهای پاسخ گویی اجرایی است. گذار واقعی نه تنها به نفی تنبیه بدنی، بلکه به پاسخ نظام مند به این پرسش سازنده نیاز دارد که «انضباط بدون تنبیه بدنی چگونه ممکن است».

کلیدواژه ها:

انضباط مدرسه ، منع تنبیه بدنی ، تعارض هنجاری ، شکاف اجرایی ، حقوق آموزشی ایران