مناسبات مفهوم «غلام حلیم» در قرآن با مفهوم هوش هیجانی دانیل گلمن

قرآن کریم در سوره صافات، حضرت اسماعیل(ع) را پیش از بیان آزمون بزرگ الهی با تعبیر «غلام حلیم» معرفی می کند. این تعبیر، فراتر از معنای صرف بردباری، می تواند ناظر به مجموعه ای از ظرفیت های شناختی، عاطفی و اخلاقی باشد. از سوی دیگر، دانیل گلمن هوش هیجانی را بر پایه پنج مولفه خودآگاهی، خودتنظیمی، انگیزش، همدلی و مدیریت روابط اجتماعی تبیین کرده است. مسئله پژوهش، بررسی مناسبات مفهومی میان این دو چارچوب است. پژوهش با هدف کشف و تبیین پیوندهای مفهومی میان «حلم» قرآنی و مولفه های هوش هیجانی گلمن و بررسی ظرفیت «غلام حلیم» به عنوان الگویی برای تربیت هیجانی- اجتماعی انجام شده است. وجود خلا نظری در مطالعه نظام مند پیوند مفاهیم اخلاقی قرآن با نظریه های روان شناسی معاصر، ضرورت این بررسی را آشکار می سازد. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و پس از واکاوی مفهوم حلم و هوش هیجانی، مولفه های دو مفهوم به صورت تطبیقی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد میان حلم حضرت اسماعیل(ع) و هر پنج مولفه هوش هیجانی همپوشانی مفهومی وجود دارد؛ با این تفاوت که حلم قرآنی به مدیریت هیجان محدود نیست، بلکه آن را در چارچوب توحید، اخلاق، عبودیت، توکل، صبر و تسلیم در برابر حق جهت دهی می کند. بنابراین حلم را می توان مفهومی عمیق تر و جهت دهنده دانست که ظرفیت های هوش هیجانی را در افقی اخلاقی و الهی سامان می دهد.

کلیدواژه ها:

غلام حلیم ، هوش هیجانی ، دانیل گلمن ، حضرت ابراهیم(ع) ، حضرت اسماعیل(ع)