تحلیل اثرات محیط های یادگیری بازی وار (Gamification) بر فرایند یادگیری

گسترش فناوری های دیجیتال و تغییر ویژگی های یادگیرندگان، ضرورت بازاندیشی در شیوه های سنتی آموزش و حرکت به سوی محیط های یادگیری تعاملی، پویا و انگیزاننده را افزایش داده است. در این میان، بازی وارسازی با انتقال هدفمند عناصر و منطق طراحی بازی به موقعیت های غیر بازی، به عنوان یکی از رویکردهای نوین طراحی محیط یادگیری مورد توجه قرار گرفته است. مسئله اساسی آن است که اثربخشی بازی وارسازی صرفا به جذابیت ظاهری فعالیت های آموزشی وابسته نیست، بلکه به چگونگی طراحی عناصر بازی، کیفیت تعاملات، نوع بازخورد و تناسب آن با نیازهای شناختی و انگیزشی یادگیرندگان بستگی دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ادراک و تجربه مشارکت کنندگان از آثار محیط های یادگیری بازی وار بر فرایند یادگیری انجام شد. پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۲۴ نفر از افراد دارای تجربه مستقیم در فرایند آموزش و استفاده از محیط های یادگیری بازی وار بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند و گردآوری داده ها تا رسیدن به اشباع مفهومی ادامه یافت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شدند. یافته های نمونه پژوهش نشان داد تجربه مشارکت کنندگان در پنج مضمون اصلی شامل «افزایش انگیزش و درگیری یادگیرنده»، «تقویت تعامل و مشارکت فعال»، «تسهیل فرایندهای شناختی و یادگیری عمیق»، «بازخورد و خودتنظیمی یادگیری» و «چالش ها و الزامات طراحی بازی وار» سازمان یافت. در مجموع، بازی وارسازی زمانی می تواند به بهبود فرایند یادگیری منجر شود که از سطح پاداش دهی و رقابت صرف فراتر رفته و با اهداف آموزشی، نیازهای روان شناختی یادگیرندگان و طراحی آموزشی هدفمند پیوند یابد. بر این اساس، استفاده اثربخش از محیط های بازی وار مستلزم توانمندسازی معلمان، طراحی فعالیت های متناسب با اهداف یادگیری، استفاده متعادل از رقابت و همکاری و توجه به تفاوت های فردی یادگیرندگان است.

کلیدواژه ها:

بازی وارسازی ، محیط یادگیری بازی وار ، یادگیری ، انگیزش تحصیلی ، مشارکت یادگیرنده ، خودتنظیمی یادگیری ، فناوری آموزشی