الزامات اخلاق حرفه ای معلمان در به کارگیری فناوری هوش مصنوعی در فرایند تدریس

ورود فناوری های نوین هوش مصنوعی به عرصه تعلیم وتربیت، اگرچه افق های جدیدی را در شخصی سازی یادگیری، بهبود کیفیت بازخورد و مدیریت فرایند تدریس گشوده است، اما هم زمان چالش های عمیق و بی سابقه ای را در حوزه مسئولیت های حرفه ای معلمان پدید آورده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، دسته بندی و تبیین الزامات اخلاق حرفه ای معلمان در به کارگیری فناوری هوش مصنوعی در فرایند تدریس انجام شده است. این مطالعه با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش مرور نظام مند منابع علمی معتبر داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶، به واکاوی مولفه های بنیادین اخلاق حرفه ای در تعامل با سیستم های هوشمند آموزشی پرداخته است. یافته های پژوهش بیانگر آن است که الزامات مذکور را می توان در پنج محور اساسی ترسیم نمود: نخست، التزام به حریم خصوصی و امنیت داده ها که معلم را موظف به صیانت از اطلاعات شخصی و رفتاری دانش آموزان در بستر سکوهای دیجیتال می سازد؛ دوم، شفافیت و عدالت الگوریتمی که مستلزم آگاهی معلم از سوگیری های احتمالی داده ها و خروجی های هوش مصنوعی و پرهیز از هرگونه تبعیض آموزشی است؛ سوم، حفظ استقلال و عاملیت حرفه ای معلم که بر نقش غیرقابل جانشین معلم در تصمیم گیری های تربیتی و عاطفی تاکید داشته و او را از اتکای صرف و غیرانتقادی به توصیه های ماشینی برحذر می دارد؛ چهارم، مسئولیت پذیری نهایی در قبال پیامدهای یادگیری که با وجود مداخله فناوری، همچنان بر عهده معلم بوده و او را ملزم به نظارت مستمر بر فرایند یاددهی می نماید؛ و پنجم، تعهد به روزآمدسازی دانش دیجیتال و ارتقای سواد اخلاقی که بدون آن، بهره گیری از هوش مصنوعی نه تنها کارآمد نخواهد بود، بلکه به تعمیق شکاف دیجیتال و تضعیف کرامت انسانی در کلاس های درس دامن خواهد زد. در پایان، نتیجه گیری می شود که تحقق تدریس اثربخش و مسئولانه در عصر هوش مصنوعی، مستلزم تدوین منشور جامع اخلاق حرفه ای مبتنی بر بافت فرهنگی و ارزشی نظام آموزشی ایران است؛ منشوری که در آن معلم، نه صرفا به عنوان کاربر فناوری، بلکه به عنوان ضامن اصلی اجرای اصول اخلاقی و مترجم ارزش های انسانی در محیط های یادگیری هوشمند ایفای نقش کند.

کلیدواژه ها:

اخلاق حرفه ای ، معلمان ، هوش مصنوعی ، فرایند تدریس ، حریم خصوصی ، عدالت آموزشی ، سواد دیجیتال ، مسئولیت پذیری حرفه ای