سنتزپژوهی مولفه های کلیدی الگوهای موفق آموزش و پرورش در جهان و ایران: طراحی الگوی مفهومی مدرسه تراز آینده

تحولات شتابان سده بیست ویکم، پیدایش فناوری های هوشمند و ناکارآمدی ساختارهای کارخانه ای و حافظه محور، بازتعریف الگوهای پداگوژیک و بازمهندسی زیست بوم آموزش و پرورش را به ضرورتی اجتناب ناپذیر بدل ساخته است. هدف این پژوهش، سنتزپژوهی کیفی مولفه های کلیدی الگوهای موفق آموزش و پرورش در جهان و ایران و طراحی یک الگوی مفهومی منسجم برای «مدرسه تراز آینده» است. روش پژوهش مبتنی بر راهبرد سنتزپژوهی کیفی و پروتکل پریزما (PRISMA ۲۰۲۰) بوده و داده ها با استفاده از چارچوب CIMO و فن تحلیل مضمون از میان ۵۸ مطالعه و سند سیاستی منتخب بین المللی (شامل تجارب فنلاند، سنگاپور و ژاپن) و ملی (سند تحول بنیادین و الگوی آموزش عشایری بهمن بیگی) در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ استخراج و با نرم افزار MaxQDA تحلیل شدند. یافته های حاصل از تحلیل مضامین نشان داد که مدرسه تراز آینده در قالب ۲۱۴ کد اولیه، ۱۶ مضمون پایه و ۵ مضمون فراگیر شامل: «حکمرانی نامتمرکز و اعتمادمحور»، «پداگوژی پدیده محور و تربیت تمام ساحتی»، «عاملیت و سرمایه حرفه ای معلم مبتنی بر درس پژوهی»، «زیست بوم فناورانه هوشمند و غوطه ور (AI/XR) مبتنی بر مدل CAMIL» و «بهزیستی اجتماعی-هیجانی و پیوند با بوم جامعه» صورت بندی می شود. در الگوی مفهومی ارائه شده، مدرسه نه به مثابه یک نهاد صلب اداری، بلکه به عنوان زیست بومی ارگانیک، انسانی و داده محور تبیین شده است. نتایج پژوهش موید آن است که تحقق اهداف سند تحول در ایران مستلزم گذار از ارزیابی های کنکورزده به ارزشیابی اصیل عملکردی، تفویض اختیارات واقعی پداگوژیک به مدارس و ارتقای عاملیت معلمان است.

کلیدواژه ها:

سنتزپژوهی ، مدرسه تراز آینده ، سرمایه حرفه ای و درس پژوهی ، برنامه درسی پدیده محور ، یادگیری غوطه ور و هوش مصنوعی ، مدل CAMIL ، تربیت تمام ساحتی