سوگیری روایی در تاریخ نگاری شهری نقدی بر کتاب «داستان تهران»

کتاب «داستان تهران» تلاشی است برای ارائه روایتی از تاریخ و هویت شهر تهران که بر دو محور اصلی «معیار طبیعی» و «معیار اجتماعی» استوار شده است. در این روایت، شکل گیری و تداوم حیات شهری تهران از یک سو با ارجاع به پیشینه زمین شناختی بسیار کهن منطقه و از سوی دیگر با تاکید بر تنوع اجتماعی و فرهنگی جمعیت شهر توضیح داده می شود. پرسش اساسی آن است که آیا چنین رویکردی توانسته است تصویری منسجم و مبتنی بر شواهد علمی از تاریخ شهری تهران ارائه دهد؟ یا آنکه در مسیر تبیین شهر به ساده سازی های مفهومی و روش شناختی انجامیده است؟ هدف این مقاله، بررسی انتقادی مبانی نظری و شواهد مورد استفاده در روایت «داستان تهران» است. در این راستا، دو معیار محوری کتاب از منظر معیار طبیعی و اجتماعی تحلیل می شوند. یافته های این نقد نشان می دهد که روایت طبیعی کتاب، با تاکید بر قدمت زمین شناختی منطقه، به نوعی «طبیعی سازی» تاریخ شهری می انجامد، در حالی که روایت اجتماعی آن با ساده سازی ساختارهای اجتماعی و نادیده گرفتن نقش عوامل اقتصادی، نهادی و سیاست های شهری، تبیینی تقلیل گرایانه از نابرابری ها و تحولات اجتماعی تهران ارائه می دهد. در نتیجه، هر دو معیار مورد استفاده در کتاب، اگرچه در سطح روایت داستانی جذاب هستند، اما در سطح تحلیل علمی با محدودیت های مفهومی روبه رو می شوند. این مقاله با بررسی انتقادی ادعاهای مطرح شده در کتاب، بر ضرورت بهره گیری از رویکردهای میان رشته ای و تحلیل های مبتنی بر شواهد تاریخی و اجتماعی با نگاهی علمی در مطالعه تاریخ شهری تهران تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

Book critique ، City of Tehran ، The Story of Tehran ، Seyyed Mohammad Beheshti. ، نقد کتاب ، شهر تهران ، داستان تهران ، سیدمحمد بهشتی