توسعه عشایر، مسیری به سوی نابودی

این مقاله با رویکردی تاریخی و انتقادی، سیاست های مرتبط با جامعه عشایری ایران را بررسی می کند و نشان می دهد که چگونه «توسعه» در بسیاری از دوره ها از بهبود شرایط زندگی عشایر به تغییر یا حذف شیوه زیست آنان تبدیل شده است. مسئله اصلی مقاله، انکار ضرورت آموزش، بهداشت، امنیت و رفاه نیست، بلکه نقد سیاست هایی است که برخورداری از این خدمات را به یکجانشینی و فاصله گرفتن از کوچ مشروط کرده اند. غلبه نگاه امنیتی، نادیده گرفتن عشایر به عنوان سومین گونه زیست اجتماعی، بی اعتبار شدن حقوق عرفی بر مرتع و ایل راه، توسعه روستامحور، ساخت سکونتگاه های نامتناسب، تضعیف اقتصاد دامداری و حذف تدریجی نهادهای محلی، از مهم ترین محورهای این فرایند بوده اند. این سیاست ها، در کنار آموزش یکسان ساز، ضعف مشارکت، نادیده گرفتن نقش زنان، بازنمایی فرهنگی نادرست و گردشگری غیرجامعه محور، به محدود شدن قلمرو کوچ، کاهش استقلال اقتصادی و گسست در انتقال فرهنگی انجامیده اند. نتیجه آنکه نابودسازی ساختار عشایری حاصل یک تصمیم یا یک دوره مشخص نیست، بلکه پیامد انباشت سیاست هایی است که تفاوت میان تغییر و حذف را نادیده گرفته اند. توسعه عادلانه زمانی محقق می شود که حق انتخاب میان کوچ، نیمه کوچ روی و یکجانشینی به رسمیت شناخته شود و دسترسی به خدمات به ترک شیوه زندگی عشایری وابسته نباشد.

کلیدواژه ها:

Nomadic communities ، nomadism ، settlement ، development ، territory ، pastoral economy ، state policy ، جامعه عشایری ، کوچ نشینی ، اسکان ، توسعه ، قلمرو ، اقتصاد دامداری ، سیاست گذاری دولتی