بازنمایی مفهوم مسکن در گفتمان سیاست گذاری ایران؛ نقدی پدیدارشناختی بر تقلیل خانه به واحد مسکونی

سیاست گذاری مسکن در ایران طی چهار دهه گذشته عمدتا در قالب برنامه هایی برای تامین و تولید واحدهای مسکونی صورت بندی شده است. این مقاله، بدون ورود به ارزیابی عملکرد این سیاست ها، با طرح این سوال که اسناد سیاست گذاری، «مسکن» را چگونه بازنمایی می کنند و این بازنمایی چه نسبتی با مفهوم «سکونت» دارد، به طرح مساله ای می پردازد که کمتر در نوشتارهای حوزه مسکن بدان توجه شده است. با تحلیل مفهومی اصل ۳۱ قانون اساسی، قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن، قانون جهش تولید مسکن و برنامه هایی چون مسکن مهر، اقدام ملی و نهضت ملی مسکن، نشان داده می شود که با وجود تفاوت در شیوه های اجرا، همه این اسناد از صورت بندی مفهومی نسبتا مشترکی پیروی می کنند که در آن، خانه عمدتا از خلال مفاهیمی چون تولید، عرضه، تامین زمین و واحد مسکونی فهم می شود. برای نقد این صورت بندی چارچوب پدیدارشناختی مارتین هایدگر و کریستین نوربرگ-شولتز اساس چنین نقدی است؛ زیرا این دو متفکر با تمایز نهادن میان «ساختمان» و «سکونت» و نیز میان «فضا» و «مکان»، نشان می دهند که خانه صرفا کالبدی قابل تولید نیست، بلکه عرصه ای برای تحقق تجربه زیسته، تعلق، هویت و بودن انسان در جهان است. یافته ها نیز نشان می دهند مسئله بنیادین سیاست گذاری مسکن در ایران، بیش از آنکه به شیوه اجرای برنامه ها مربوط باشد، به نحوه تعریف موضوع سیاست گذاری بازمی گردد؛ ازاین رو، بازاندیشی در این حوزه مستلزم گذار از فهم «مسکن» به مثابه واحدی ساختمانی، به فهم آن به مثابه امکان «سکونت» است

کلیدواژه ها:

Housing policy ، Dwelling ، Phenomenology ، Heidegger ، Norberg-Schulz ، Discourse analysis ، Place. ، سیاست گذاری مسکن ، سکونت ، پدیدارشناسی ، هایدگر ، نوربرگ-شولتز ، گفتمان سیاست گذاری ، مکان