وقتی زیبایی، هویت و خوانایی را قربانی می کند نقدی بر رویکردهای معاصر زیباسازی در شهر تهران

ارتقای کیفیت بصری محیط های شهری از طریق مداخلات هنری، راهکاری بنیادین جهت ممانعت از گسست میان زیبایی شناسی و کالبد شهر است. زیباسازی نه صرفا به مثابه تزئین، بلکه به عنوان مفهومی عام و فراگیر در تمامی فعالیت های کالبدی شهر نقش آفرینی می کند. با این حال، تقلیل مفهوم زیباسازی به آرایه های بصری فاقد زمینه، بدون در نظر گرفتن «روح مکان» و «هویت بومی»، چالش هایی جدی در ادراک شهروندان ایجاد می نماید. پژوهش حاضر با رویکردی انتقادی و با بهره گیری از روش مشاهده میدانی، به ارزیابی اقدامات دو دهه اخیر سازمان زیباسازی شهر تهران، به ویژه در دو حوزه «آرام سازی و ساماندهی جداره ها» و «نورپردازی شبانه» پرداخته است. یافته ها حاکی از آن است که مداخلات همگن ساز و دستوری در تابلوهای اصناف و نورپردازی های نامتناسب با شان مکان، اگرچه با هدف زیبایی بصری صورت گرفته، اما منجر به کاهش «خوانایی» محیط و تضعیف «هویت عملکردی» فضاها شده است. همچنین، فضای شهری آراسته اما تهی از معنا و هویت، در ایجاد «حس تعلق» ناکام بوده و رویکردهای غیرمنعطف فعلی، مشارکت شهروندان را تقلیل داده است. لذا گذار از زیباسازی صوری به زیباسازی معناگرا و زمینه مند، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای مدیریت شهری تهران محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

Urban beautification ، aesthetics ، identity ، legibility ، sense of belonging ، زیباسازی شهری ، زیبایی شناسی ، هویت ، خوانایی ، حس تعلق.