بررسی دیدگاه وحدت در کثرت در نگرش سنت گرایان به هنر اسلامی

این نوشته دیدگاه وحدت در کثرت در آرای سنت­گرایانی همچون فرینتوف شووآن، سیدحسین نصر و تیتوس بورکهارت را در هنر مورد بررسی و نقد قرار می­دهد. تجلی دیدگاه وحدت در کثرت در هنر اسلامی مستلزم چهار پیش فرض الف) ارتباط ذاتی بین عرفان اسلامی و هنر اسلامی ب) آشنایی هنرمندان و مخاطبان با مفاهیم عرفانی ج) فراتاریخی بودن مفاهیم د) پذیرش اصالت نیت مولف است. هر چهار پیش فرض قابل نقد هستند و شواهد تاریخی برای آن­ها وجود ندارد. از جمله اینکه مفهوم وحدت درکثرت در قرون نهم به بعد به صورت رسمی در محافل مطرح می­شود پس دستکم در آثار پیش از این دوره نمود آگاهانه این مفهوم از جانب هنزمندان و مخاطبان چندان قابل اتکا نیست. مگر اینکه وحدت در کثرت را فرا تاریخی بدانیم. اما مدعای فراتاریخی بودن تناقضی را پیش خواهد کشید، چرا که در صورت فراتاریخی بودن یک مفهوم، تجلی آن از انحصار هنر اسلامی خارج می­شود. در واقع، این مفهوم در هر فرهنگ و دوره­ای نمود می­یابد. درواقع ویژگی بنیادین وحس وحدت در هنر اسلامی تعارض شناختی به بار می آورد و عامل جدایی هنر اسلامی از هنر غیراسلامی را از بین می­برد.