تبیین موانع ساختاری رشد تفکر انتقادی در مدارس ایران و راهکارهای تبدیل تهدیدها به فرصت های تربیتی

پژوهش حاضر با تمرکز بر تحلیل موانع رشد تفکر انتقادی در مدارس ایران به بررسی امکان تبدیل این چالش ها به فرصت های تربیتی می پردازد. هدف اصلی، پاسخ به دو پرسش محوری است: «موانع رشد تفکر انتقادی در مدارس کدام اند؟ چگونه می توان این موانع را به فرصت هایی برای توسعه تفکر انتقادی تبدیل­ کرد؟» در این راستا با اتخاذ رویکرد کیفی و بهره گیری از روش تحلیلی-استنتاجی به بررسی مدارس ایران پرداخته ­شد. در این پژوهش، داده ها از طریق تحلیل محتوای اسناد بالادستی نظام آموزشی (قوانین، آیین نامه ها و سیاست ها) و مطالعات پیشین گردآوری­ شدند. در مرحله نخست، با کدگذاری باز و محوری، مفاهیم اولیه استخراج و در چهار دسته «موانع ساختاری»، «موانع فرهنگی»، «موانع محتوایی» و «موانع فرایندی» طبقه بندی ­گردیدند. سپس با استنتاج منطقی از متون نظری و تجربی، انگاره های تدریس معلمان، تحلیل و مفروضه های بنیادین پژوهش تدوین ­گردید. در مرحله دوم، راهکارهایی برای تبدیل موانع به فرصت، طراحی­ شد که بر دو مکانیسم کلیدی استوار بودند: «تغییر موقعیت» برای بازمهندسی ساختارهای ایستای آموزشی و «زمینه سازی» برای ایجاد اکوسیستم حمایتی در راستای تقویت تفکر انتقادی. راهکارهای پیشنهادی، شامل بازتعریف چهارچوب های ارزشیابی، توسعه کارگاه های پرسش محور، ایجاد فضای گفت وگوی سقراطی و ادغام مساله های واقعی در برنامه درسی بودند. پژوهش حاضر، نشان­ داد که موانع موجود، نه ذاتی بلکه برآمده از ساختارهای اصلاح پذیرند. با به کارگیری هم زمان دو راهکار تغییر موقعیت (بازطراحی فرایندها) و زمینه سازی (خلق محیط های یادگیری پویا)، می توان این چالش ها را به اهرم هایی برای تحول آموزشی تبدیل­کرد. دستاورد نهایی، پرورش دانش آموزانی است که با رویکردی محققانه، اندیشه خود و دیگران را واکاوی ­می کنند.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، فرصت های تربیتی ، رشد تفکر انتقادی ، نظام آموزشی مدارس