واکاوی ویژگی های شهروند مطلوب در قصه های قرآن کریم و بازنمایی آن در ادبیات کودک

پژوهش حاضر واکاوی ویژگی های «شهروند مطلوب» در قصه های قرآن کریم و بررسی میزان بازنمایی این ویژگی ها در ادبیات کودک است. پژوهش در دو مرحله مکمل انجام شد: در مرحله نخست با رویکرد استقرایی و روش تحلیل و تفسیر مفهومی مولفه های شهروند مطلوب از آیات و روایت های قرآنی دارای صبغه اجتماعی استخراج و صورت بندی شد. در مرحله دوم مقولات به دست آمده به عنوان چارچوبی ازپیش تعیین شده، با روش تحلیل محتوای قیاسی در متن و تصویر کتاب های داستانی کودک گروه های سنی «ب» و «ج» بررسی شد. یافته ها نشان داد ویژگی های شهروند مطلوب مستخرج از قصه های قرآن کریم در ۱۴ مفهوم اصلی و ۳۹ مفهوم فرعی دسته بندی می شوند. در تحلیل کتاب های داستانی کودک ۳۵۳ مصداق منطبق با مقولات شهروندی شناسایی شد؛ بیشترین فراوانی به «روحیه همدلی» (حدود ۲۱درصد) و کمترین فراوانی به «مراقبت و نظارت عمومی» (حدود ۱/۴درصد) اختصاص داشت. همچنین ۳۱۲ مصداق (حدود ۸۸/۴درصد) در متن و ۴۱ مصداق (حدود ۱۱/۶درصد) در تصویر بازنمایی شده بود. توزیع مقولات در حیطه های یادگیری نشان داد که «مهارت» با ۶۸درصد، «نگرش» با ۲۴درصد و «دانش» با ۸درصد بازنمایی شده اند؛ بنابراین آثار بررسی شده بیش از انتقال آگاهی مفهومی، بر رفتارها و مهارت های شهروندی تاکید دارند. همچنین برای دستیابی به تربیت شهروندی متوازن تقویت مولفه های دانشی، نظارت عمومی و عدالت ورزی در متن و تصویر ادبیات کودک ضروری است.

کلیدواژه ها:

شهروند مطلوب ، قصه های قرآن کریم ، تحلیل محتوا ، ادبیات کودک