بازنمایی و بازاندیشی پدیدارها در قرن پانزدهم: از پرسپکتیو آلبرتی تا انقلاب کیهان شناختی کوپرنیک

چکیدهسده پانزدهم میلادی در تاریخ اندیشه غرب، صرفا یک دوره گذار نجومی نیست، بلکه نمایانگر یک گسست معرفت شناختی بنیادین در فهم رابطه میان «پدیدار» (Phenomenon) و «حقیقت» (Truth) است. این مقاله به بررسی این فرض می پردازد که گذار از نظام زمین مرکزی به نظام خورشیدمرکزی، پیش و بیش از آنکه محصول انباشت داده های رصدی جدید باشد، ریشه در دگرگونی مفهوم «امر مرئی» و بازتعریف جایگاه «ناظر» داشت. این پژوهش نشان می دهد که چگونه هندسی سازی ادراک حسی در هنر پرسپکتیو (توسط آلبرتی)، با نقدهای الهیاتی بر اعتبار حواس و طرح وحدت اضداد (توسط نیکلاس کوزا) پیوند خورد. در ادامه، نقش انتقادی و روش شناختی رگیومونتانوس و توسکانلی در ایجاد شبکه ای از تبادلات فکری واکاوی می شود؛ شبکه ای که خودمختاری ریاضیات را با تجربه فنی درهم آمیخت. سرانجام، تبیین می شود که کوپرنیک چگونه با وام گیری از این سنت فکری، توانست پدیدار «سکون زمین» را به مثابه یک خطای دید ناشی از موقعیت ناظر اثبات کند. این مقاله استدلال می کند که انقلاب علمی، محصول مستقیم شبکه ای مفهومی در سده پانزدهم بود که ریاضیات را از ابزاری محاسباتی به زبانی هستی شناختی ارتقا داد.

کلیدواژه ها:

تاریخ علم ، بازنمایی پدیدارها ، پرسپکتیو ، انقلاب کوپرنیکی ، هندسی سازی ، معرفت شناسی ، سده پانزدهم ، لئون باتیستا آلبرتی ، نیکلاس کوزا ، رگیومونتانوس