گذار مفهومی در تاریخ نگاری طراحی صنعتی: از تاریخ طراحی به مطالعات تاریخ طراحی

تاریخ نگاری طراحی صنعتی در سده بیستم عمدتا در امتداد سنت تاریخ هنر و معماری تثبیت شده و با اتکا بر روایتی خطی، سبک محور و طراح محور، تجربه های اروپایی را به مثابه روایت مسلط و جهان شمول بازنمایی کرده است. با این حال، تحولات نظری اواخر قرن بیستم، به ویژه گسترش جهانی شدن، توسعه فناوری های ارتباطی و ورود رویکردهای فرهنگی و پسااستعماری، زمینه بازاندیشی در این چارچوب مسلط را فراهم آورده و ضرورت بازخوانی مبانی تاریخ نگاری طراحی را برجسته کرده است. این مقاله با هدف تبیین و تحلیل گذار مفهومی از رویکرد «تاریخ طراحی» (History of Design) به «مطالعات تاریخ طراحی» (Design History) از منظر تاریخ نگاری، می کوشد ابعاد نظری این جابه جایی پارادایمی و پیامدهای آن برای فهم معاصر تاریخ طراحی صنعتی را روشن سازد. پژوهش حاضر کیفی و مبتنی بر مطالعه تطبیقی–تحلیلی ادبیات نظری است. بدین منظور، آثار شاخص مورخان و نظریه پردازان طراحی در دو رویکرد یادشده به صورت هدفمند انتخاب و از طریق تحلیل مفهومی و مقایسه ای بررسی شده اند. نتایج نشان می دهد تاریخ نگاری معاصر طراحی از روایت توصیفی، خطی و آموزش محور فاصله گرفته و به سوی رویکردی تحلیلی، انتقادی و چندصدایی حرکت کرده است. در این چارچوب جدید، طراحی نه صرفا به مثابه محصول نبوغ فردی، بلکه در پیوند با زمینه های اجتماعی و فرهنگی و مفاهیمی چون فرهنگ، قدرت، هویت و مصرف بازتفسیر می شود. گذار مفهومی به مطالعات تاریخ طراحی در همنوایی با رویکردهای متاخر تاریخ علم و فناوری، افق های تازه ای برای خوانش های زمینه مند و غیرغرب محور از تاریخ طراحی صنعتی فراهم می کند. این تحول می تواند مبنایی نظری برای بازخوانی تجربه های بومی و تقویت خرده روایت های طراحی، از جمله در زمینه طراحی صنعتی ایران، فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

تاریخ نگاری طراحی ، تاریخ طراحی ، مطالعات تاریخ طراحی ، مطالعه تطبیقی ، طراحی صنعتی