عوامل موثر بر کارایی مصرف منابع آب در استان های ایران با رویکرد پانل دوربین فضایی

ایران جزء کشورهای خشک و دارای منابع آب محدود است. محدودیت و تقاضای روز افزون منابع آب در کشور همچنین رشد جمعیت، امنیت غذایی، ارتقاء سطح بهداشت، توسعه صنعتی و حفظ محیط زیست ایجاب می کند که با مدیریت تقاضا، کنترل مصرف، در دستور کار قرار گرفته، تا کارایی این منابع، با تعیین عوامل اقتصادی اثرگذار، ارتقاء یابد. در این پژوهش با استفاده از مدل پانل دوربین فضایی به بررسی عوامل اقتصادی موثر بر کارایی مصرف منابع آب در ۳۱ استان ایران در طی دوره زمانی ۱۳۹۹-۱۳۸۹ پرداخته شده است. نتایج مدل دوربین فضایی نشان می­دهد که متغیرهای بهره­برداری از منابع آب، درجه باز بودن اقتصاد هر استان و مصرف آب کشاورزی به ترتیب به میزان ۰۲/۰، ۳۱/۰ و ۰۴/۰ بر میزان کارایی مصرف منابع آب تاثیر مثبت و معناداری داشته، در حالی که متغیرهای منابع آب سرانه و تحقیق و توسعه در استان به ترتیب به اندازه ۰۵/۰ و ۰۹/۰ بر میزان کارایی مصرف منابع آب استان تاثیر منفی و معناداری گذاشته است و متغیر λ دارای تاثیر مثبت و معنادار بر کارایی مصرف منابع آب می­باشد که حاکی از تاثیرپذیری مثبت هر استان از استان مجاور است. اثرات کل سرریز فضایی کوتاه­مدت و بلندمدت درجه باز بودن اقتصاد هر استان بر کارایی مصرف منابع آب مثبت و معنادار می­باشد و کشش آن در کوتاه­مدت از بلندمدت کمتر است. با توجه به نتایج به سیاست­گذاران پیشنهاد می­شود که با تنوع بخشی در بهره­برداری از منابع آب، فراهم کردن بستر و زیرساخت­های لازم حمل و نقل بین استان­ها در جهت تسهیل صادرات و واردات و استفاده از روش­های نوین آبیاری در بخش کشاورزی و با فرهنگ­سازی در دوره ترسالی سعی در صرفه­جویی و استفاده صحیح از منابع آب داشته تا کشور در سال­های خشکسالی کمتر دچار تنش آبی شود.

کلیدواژه ها:

بهره برداری از منابع آب ، مصرف آب ، خودهمبستگی فضایی ، تحقیق و توسعه