بازنمایی زن در جاهلیت عرب و جاهلیت مدرن در آئینه قرآن

مفهوم «جاهلیت» در منظومه معرفتی قرآن، فراتر از یک دوره زمانی سپری شده، دلالت بر نوعی «الگوی فرهنگی» و «نظام ارزش گذاری» دارد که قابلیت بازتولید در ادوار مختلف تاریخی را داراست. مسئله و پرسش بنیادین پژوهش حاضر این است که جایگاه زن در جهان مدرن چه نسبتی با مولفه های «جاهلیت اولی» دارد و آیا نظام معنایی و سبک زندگی دوران متجدد، گسستی ماهوی از سنت های جاهلی است یا بازتولید همان ساختار در فرم های نوین؟ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی تطبیقی، ابتدا شاخصه های جاهلیت پیش از اسلام را بر اساس آیات قرآن (با تاکید بر سوره های احزاب، تکویر و نحل) استخراج نموده و سپس با پدیده های مدرن حوزه زنان سنجیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ارکان جاهلیت کهن نظیر «تحقیر وجودی» (که در زنده به گور کردن نمود داشت) و «نگاه ابزاری» (تبرج جاهلی)، در تمدن کنونی دچار «دگردیسی صوری» شده اند؛ به گونه ای که آن حذف فیزیکی دیروز، امروز در قالب «سقط جنین گزینشی» و «مسخ هویت انسانی در صنایع بهره کشی جنسی» بازنمایی شده و تبرج جاهلی نیز در «کالایی سازی بدن زن در صنعت مد» تجلی یافته است. نتیجه آنکه مدرنیته با تقلیل زن به ابژه سود و لذت، از لحاظ ماهوی با جاهلیت هم ریخت است و راه برون رفت قرآنی از این بن بست، گذار از «منطق سوداگری» به «منطق کرامت ذاتی» است.