نقش پرسشگری انتقادی و آزاداندیشی هدایت شده در کاهش یادگیری حافظه محور مفاهیم دینی در مدارس

آموزش مفاهیم دینی در مدرسه زمانی به یادگیری معنادار منجر می شود که دانش آموز علاوه بر شناخت گزاره ها و منابع، بتواند درباره معنا، دلیل، کاربرد و پیامدهای آن ها اندیشه کند. بااین حال، هنگامی که موفقیت آموزشی عمدتا با بازگویی محفوظات سنجیده شود، فرصت طرح پرسش، سنجش استدلال و پیوند مفاهیم با تجربه زیسته محدود می شود. مقاله حاضر با هدف تبیین نقش پرسشگری انتقادی و آزاداندیشی هدایت شده در کاهش غلبه یادگیری حافظه محور در آموزش دینی مدارس تدوین شده است. روش پژوهش، مروری تحلیلی و مبتنی بر ترکیب هدفمند منابع معتبر نظری و مطالعات تجربی مرتبط با گفت وگوی کلاسی، تفکر انتقادی، استدلال اخلاقی و آموزش دینی است. تحلیل منابع نشان می دهد که پرسش های باز، گفت وگوی مستند به دلیل، مواجهه محترمانه با دیدگاه های متفاوت، بازاندیشی و ارزشیابی عملکردی می توانند شرایط گذار از بازتولید پاسخ های آماده به فهم تبیینی و قضاوت مستدل را فراهم سازند. درعین حال، صرف افزایش تعداد پرسش ها یا آزادی ظاهری گفت وگو برای چنین تحولی کافی نیست؛ کیفیت مدیریت گفت وگو، امنیت روانی کلاس، صلاحیت علمی دبیر و تناسب پرسش با ویژگی های رشدی دانش آموزان تعیین کننده است. بر این اساس، الگویی هفت مرحله ای برای طراحی و ارزشیابی گفت وگوهای دینی ارائه می شود. نتیجه پژوهش بر ضرورت حفظ دانش پایه و درعین حال عبور از اکتفای آموزشی به حفظ کردن تاکید دارد. اثربخشی الگوی پیشنهادی در شرایط مدارس ایران نیازمند آزمون میدانی مستقل است.