ارزیابی اثربخشی حسابرسی وصول درآمدهای مالیاتی در سازمان امور مالیاتی: چارچوبی چندبعدی

درآمدهای مالیاتی به عنوان پایدارترین منبع تامین بودجه عمومی، همواره مورد توجه سیاست گذاران و مدیران دولتی بوده است. در ایران، سازمان امور مالیاتی کشور مسئولیت اصلی تحقق این درآمدها را بر عهده دارد، اما فرایند مالیات ستانی در این سازمان با چالش های متعددی روبه روست که مهم ترین آن ها برنامه حسابرسی ناکارآمد است (زارعیان و حجازی، ۱۴۰۲). این مقاله با هدف ارزیابی اثربخشی حسابرسی وصول درآمدهای مالیاتی در سازمان امور مالیاتی، چارچوبی چندبعدی شامل چهار مولفه اصلی—کارایی فرایندی، اثربخشی تمکین محور، کیفیت تصمیم گیری حسابرسی، و عدالت و شفافیت—را پیشنهاد می کند. یافته ها نشان می دهد که هرچند اجرای حسابرسی مالیاتی موجب تسریع در وصول مالیات و کاهش وقفه های مالیاتی می گردد، اما فقدان برنامه حسابرسی جامع در سطح پرونده ها، ضعف در ارزیابی مستمر تاثیر حسابرسی بر تمکین مودیان، و اتکای بیش از حد به قضاوت فردی حسابرسان، اثربخشی نظام حسابرسی را محدود کرده است. انتقال به رویکرد حسابرسی سیستمی و داده محور، که در سال های اخیر آغاز شده و بخش قابل توجهی از اظهارنامه ها را به صورت هوشمند پردازش می کند، مسیر امیدوارکننده ای برای ارتقای اثربخشی ترسیم می نماید.

کلیدواژه ها:

اثربخشی حسابرسی ، وصول درآمد مالیاتی ، سازمان امور مالیاتی ، تمکین مالیاتی ، حسابرسی سیستمی