سنجش کیفیت آب زیرزمینی برای مصارف شرب و کشاورزی با روش های زمین آمار (مطالعه موردی: دشت تبریز)

آب های زیرزمینی از منابع اصلی تامین آب در مناطق خشک و نیمه خشک می باشند که افت کیفیت آن می تواند تهدیدی جدی برای جامعه باشد. بنابراین، استفاده از نقشه های آلودگی ابزاری موثر در مدیریت منابع آب محسوب می شود. دشت تبریز به عنوان منطقه ای نیمه خشک در سال های اخیر با کاهش کیفیت آب زیرزمینی مواجه بوده است. در این پژوهش، داده های ۴۱ چاه طی دوره ۱۵ ساله (۱۳۸۶ تا ۱۴۰۰) از سازمان آب منطقه ای آذربایجان شرقی گردآوری و کیفیت آب با شاخص کیفیت آب شرب (WQI) ، کشاورزی (IWQI)و روش های زمین آماری (کریجینگ و IDW) در محیط ArcGIS تحلیل شد. نتایج WQI نشان داد مقادیر آن در فصل تر بین ۲۳/۱۱۹ تا ۲۴/۷۶۱ و در فصل خشک بین ۷۰/۱۰۱ تا ۸۹/۷۴۷ متغیر بوده که بیانگر کیفیت ضعیف تا غیرقابل شرب است. مقادیر IWQIنیز در فصل تر بین ۷۹/۲۲ تا ۳۲/۷۱ و در فصل خشک ۸۵/۲۲ تا ۴۰/۷۵ بوده که آب را در محدودیت شدید تا کم برای کشاورزی قرار می دهد. مقایسه فصلی بیانگر بهبود ۴۴/۴ درصدی کیفیت آب شرب و ۸۶/۱ درصدی کیفیت آب کشاورزی در فصل خشک نسبت به تر است. تحلیل های انجام شده با AqQA نشان داد رخساره غالب آب زیرزمینی سدیم-کلراید (Na-Cl) بوده که نقش اصلی در افت کیفیت دارند. بررسی دیاگرام ویلکاکس نیز نشان داد اغلب نمونه ها در هر دو فصل در گروه با شوری و سدیم بالا قرار گرفته و برای کشاورزی نامناسب اند. نقشه های پهنه بندی نشان داد بیشترین آلودگی در جنوب غرب و شمال شرق آبخوان متمرکز است. در نهایت، مدیریت بهینه مصارف، پایش مستمر کیفیت و کاهش شوری اراضی به عنوان راهکارهای بهبود کیفیت آب پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

کیفیت آب زیرزمینی ، شاخص های کیفیت آب زیرزمینی ، رخساره هیدروشیمیایی ، روش های زمین آمار ، دشت تبریز