تحلیل محتوای کتاب های درسی سال دوازدهم دوره دوم متوسطه از نظر میزان توجه به قرآن و مفاهیم قرآنی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب های درسی پایه دوازدهم سه رشته علوم انسانی، تجربی و ریاضی-فیزیک از نظر میزان توجه به قرآن و مفاهیم قرآنی انجام شد. روش تحقیق، توصیفی از نوع تحلیل محتوا و با رویکرد کاربردی بود. جامعه آماری شامل کلیه کتاب های درسی پایه دوازدهم سه رشته نظری چاپ سال های ۱۴۰۱-۱۴۰۲ بود که به صورت هدفمند انتخاب شدند. با توجه به ادبیات و پیشینه پژوهش، یک نظام مقوله بندی شامل مفاهیم و مضامین قرآنی طراحی شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از تکنیک ویلیام رومی برای تحلیل محتوای متون، پرسش ها و تصاویر ۲۵ عنوان کتاب درسی انجام شد. روایی و پایایی تحلیل با شاخص های باورپذیری و اطمینان پذیری تامین گردید. یافته ها نشان داد بیشترین توجه به قرآن به صورت مستقیم و از طریق ارجاع به آیات بوده است. در مجموع ۳۲۵ مورد ارجاع به مولفه های قرآنی شناسایی شد. در رشته ریاضی-فیزیک، بیشترین ارجاعات در کتاب «دین و زندگی» و پس از آن «فارسی» مشاهده شد. در رشته علوم تجربی، کتاب های «دین و زندگی»، «فارسی» و «علوم زمین» به ترتیب بیشترین ارجاعات را داشتند. در رشته علوم انسانی نیز کتاب های «دین و زندگی»، «عربی» و «فارسی» بیشترین توجه به مفاهیم قرآنی را نشان دادند. در نهایت می توان نتیجه گرفت که اگرچه ۳۲۵ مورد ارجاع قرآنی در کتاب های بررسی شده وجود داشت، اما این توجه عمدتا محدود به کتاب های خاصی بوده و سایر کتاب های درسی توجه چندانی به قرآن و مفاهیم قرآنی نداشته اند. این امر نشان دهنده توزیع نامتوازن مفاهیم قرآنی در برنامه ریزی درسی است.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، قرآن ، مفاهیم قرآنی ، کتاب های درسی ، دوره متوسطه