تحلیل عوامل موثر بر اقامه نماز و وضعیت آن در میان سربازان وظیفه سپاه: مطالعه ای با رویکرد آمیخته

نماز به عنوان ستون دین و نماد بندگی خداوند، نقش بنیادین در تقویت هویت دینی، ارتقای اخلاق فردی و آرام سازی روان دارد. با این حال، جوانان به ویژه سربازان وظیفه، در شرایط معاصر با فشارهای متعددی نظیر بحران هویت، محدودیت های اقتصادی، فشارهای اجتماعی و چالش های عاطفی- روانی مواجه اند که می تواند بر اقامه این فریضه اثرگذار باشد. این پژوهش با هدف ارزیابی وضعیت اقامه نماز و شناسایی عوامل موثر بر آن در میان سربازان سپاه انجام شد. روش مطالعه، ترکیبی، اکتشافی- تبیینی بود؛ در بخش کیفی، داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۱۵ نفر از سربازان گردآوری و با رویکرد تحلیل مضمون بررسی شد، و در بخش کمی، پیمایشی توصیفی- کاربردی با استفاده از پرسشنامه استاندارد بر روی ۶۰۳۷ نفر از سربازان در سراسر کشور اجرا گردید. یافته ها نشان داد اکثریت سربازان نماز را به عنوان یک ارزش الهی پذیرفته و به خواندن نماز پایبند هستند؛ با این حال، شش محور اصلی شامل «باورها و اعتقادات، خانواده، رفتارها، جامعه، محیط کار و اقتصاد و معیشت» به عنوان مهم ترین متغیرهای تاثیرگذار در حوزه نمازخوانی در میان افرادی که به نماز بی توجهی می کنند، مطرح شدند. همچنین دو محور «فضای مجازی» و «دوستان» به عنوان متغیرهای میانجی عمل کرده و می توانند اثر سایر محورها را تقویت یا تضعیف کنند. بر پایه تحلیل اکولوژیک داده ها، مجموعه ای از راهکارهای چندسطحی در سطوح فردی، بین فردی، سازمانی و اجتماعی پیشنهاد گردید که می تواند در سیاست گذاری فرهنگی-دینی و برنامه ریزی آموزشی و تربیتی نیروهای مسلح به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

وضعیت سنجی ، اقامه نماز ، عوامل موثر ، سربازان وظیفه ، رویکرد آمیخته