تحلیلی بر گزینش ها و تقطیع های سید رضی در بازنمایی اصحاب جمل در نهج البلاغه

سید رضی در قرن چهارم هجری، نهج البلاغه را در اوج تنش های سنی و شیعه تدوین کرد. شرایط سیاسی اجتماعی بغداد بویژه در التفات به بافت شیعه سنی آن، سبب شد سید رضی در بازنشر روایات امام علی(ع) به ویژه درباره اصحاب جمل، به گزینش و تقطیع روی آورد. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد تطبیقی و تحلیل متنی، تقطیع های سید رضی در نهج البلاغه را با دیگر مرویات امام علی(ع) در دیگر منابع، مقایسه کرده و نشان می دهد که او افزون بر انگیزه های ادبی و ارتقای جنبه های بلاغی، به ملاحظات سیاسی با هدف کاهش منازعات فرقه ای و آرام سازی فضای بغداد توجه داشته است. از جمله تقطیع های سید رضی درباره طلحه و زبیر می توان به حذف گزاره های مرتبط با خطا و فسق، لزوم توبه و عدم کفران الهی، تعلیل زیاده خواهی طلحه و زبیر، لعن و نفرین و در مقابل مدح و ستایش آن دو، اشاره کرد. مطالعه موردی این پژوهش که بر دیگر مسائل اختلافی فرقه ای نیز قابل پی جویی و اثبات است، نشان می دهد گزینش عبارات در نهج البلاغه، تنها اهداف بلاغی و ادبی را دنبال نمی کرده است، بلکه همزمان مقاصد سیاسی اجتماعی نیز در درون خود، نهفته دارد.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، سید رضی ، حدیث ، تقطیع ، گزینش ، شرایط سیاسی-اجتماعی ، اصحاب جمل