معانی قلب در نهج البلاغه بر اساس تفکیک ساحت های درونی شناخت، احساس و اراده انسان

در این نوشتار با روش توصیفی –تحلیلی به بررسی کاربردهای واژه قلب در نهج البلاغه پرداخته شده است. این واژه در نهج البلاغه، به جز یکی دو مورد، به حالاتی در درون انسان اشاره دارد. اظهار شگفتی درباره قلب به خاطر وجود حالات و نیروهای گوناگون در درون انسان و روابط پیچیده آن ها است که باعث دشواری شناخت آن می شود. در این مقاله بر اساس دسته بندی ساحت های درونی انسان به شناخت، احساس و اراده و با رجوع به بافتی که واژه قلب در آن به کاررفته، نتیجه می شود که این واژه سه معنای اصلی دارد و هرکدام به یکی از آن ساحت ها مربوط است. گاه مراد از قلب نیروی شناخت مستقیم و غیرمستقیم نفس است که در معنا به بصیرت، حکمت، معرفت، عقل و لب، نزدیک است و گاه کانون احساس هایی مانند حزن، شادی، نفرت، عشق و ترس است، اما در بسیاری از موارد نیز به معنای نیروی اراده به کاررفته و با همت، عزم، نیت، پیمان و انتخاب ارتباط دارد که در ترجمه ها و شرح ها کمتر موردتوجه قرار گرفته است. تفکیک کاربرد این واژه در ساحت های سه گانه راهی بسیار سودمند برای شناخت حقیقت آن است و راه را برای شناخت امور قلبی مانند ماهیت ایمان از منظر امام (ع) هموار می کند.

کلیدواژه ها:

قلب ، نهج البلاغه ، شناخت ، احساس ، اراده