لوازم عرفانی زیست آزادمنشانه اجتماعی از نگاه امیرالمومنین (ع) (بررسی تطبیقی با نظریه کرامت ذاتی کانت و مراحل رشد اخلاقی کلبرگ)

این پژوهش با ادبیات توصیفی تحلیلی و روش تطبیقی با هدف تبیین لوازم عرفانی و اجتماعی زیست آزادمنشانه از منظر امیرالمومنین علی(ع) و بررسی تطبیقی آن با مبانی «کرامت ذاتی» در فلسفه اخلاق کانت و «مراحل رشد اخلاقی» در نظریه لارنس کلبرگ انجام شده است. مطالعه تحلیلی احادیث علوی نشان می دهد که منشور زندگی آزادمنشانه در اندیشه امام علی(ع) بر دو محور «حریت ذاتی» (که نوعی آزادمنشی عرفانی معنوی است) و «کرامت اجتماعی» استوار است. در این راستا، «کرامت ذاتی» انسان که کانت آن را پایه تکلیف اخلاقی و غایت بودن انسان می داند، در نگاه علوی ریشه در جنبه ی فطری و الهی وجود آدمی دارد. از سوی دیگر، سیر تحقق این کرامت در عرصه اجتماعی، با مراحل رشد اخلاقی کلبرگ که بر گذر از مراحل عرفی و قراردادی به سوی اخلاق خودمختار و اصول جهان شمول تاکید دارد، قابل مقایسه است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که تحقق جامعه ای کریم و آزاد در سیره علوی، حاصل تعاملی دوسویه است: از یک سو، افراد جامعه با طی مراحل رشد اخلاقی (خودمختاری و پایبندی به اصول فرافردی) باید بر «حریت درونی» و شناخت ارزش ذاتی خویش تاکید ورزند، و از سوی دیگر، حاکمان با به رسمیت شناختن این کرامت ذاتی (در انطباق با امر مطلق کانتی) و تضمین آزادی های اجتماعی، بستر «کرامت اکتسابی» را فراهم آورند. بنابراین، جامعه مطلوب علوی، جامعه ای است که در آن، خودآگاهی اخلاقی افراد (مطابق با عالی ترین مرحله رشد کلبرگ) و سیاست گذاری های حاکمان در تعاملی پویا، زمینه ساز زندگی آزادمنشانه می گردد.

کلیدواژه ها:

مراحل رشد اخلاقی کلبرگ ، علی بن ابیطالب ، زیست آزادمنشانه اجتماعی ، کرامت ذاتی کانت ، رشد معنوی