تاملی در مشخصه های کلیدی مرتبط با ترتیبات پولی رایج و نقش آن در طراحی ترتیبات پولی بدیل

طی سده گذشته مطالعات اقتصادی متعددی در مقام نقد و ارزیابی نظام پولی و بانکی متعارف برآمده و بعضا به ارائه نظام پولی جایگزین نیز پرداخته­اند. در این بین شاهد تفاوت­هایی عدیده در دیدگاه­ها و تحلیل­های پولی طرح­شده هستیم که یکی از علل مهم آن را می­توان برداشت­های متفاوت نسبت به نحوه عملکرد و نقش­آفرینی بانک­های متعارف در جریان عرضه پول در اقتصاد دانست. ازاین­رو به نظر می­رسد مقوله «خلق پول بانکی» و سازوکارهای مرتبط با آن نیازمند واکاوی و تدقیق بیشتری است. مطالعه حاضر با هدف دستیابی به بینشی صحیح نسبت به الزامات طراحی ترتیبات پولی جایگزین، به تدقیق مشخصه­ها و فرایندهای مرتبط با خلق پول رایج بانکی می­پردازد. برای این منظور ضمن اشاره به پرسش­ها و ابهامات مهم و مطرح در این زمینه، سه عنصر کلیدی این حوزه شامل «خلق پول بانکی»، «خلق پول بانکی از هیچ» و «ماهیت و کارکرد بانک تجاری» مورد توجه قرار می­گیرد؛ بر اساس نتایج این مطالعه، در مقام ارائه ترتیبات پولی بدیل لازم است ضمن پاسخ به پرسش­های کلیدی مرتبط و مبتنی بر درک صحیح از مفهوم «بانک» و کارکردهای انفرادی و جمعی آن در نظام پولی متعارف، به تعریف کارکرد(های) بایسته برای آن پرداخت. سپس در صورت تصمیم بر حذف کامل امکان خلق پول بانکی در ترتیبات پولی بدیل، ضروری است ضمن تمایز بین دو مشخصه «خلق پول از هیچ» و «خلق پول بانکی» و درک صحیح از ماهیت آنها، به تبیین نقش هریک در ایجاد قدرت خلق پول بانکی برای بانک­ها پرداخت.

کلیدواژه ها:

خلق پول بانکی ، بانکداری ذخیره جزئی ، خلق پول از هیچ ، ترتیبات پولی بدیل