امکان سنجی اتحادیه پولی اسلامی و جایگاه ایران: تحلیل راهبردی با تاکید برتجربه یورو

ایده ایجاد پول مشترک اسلامی از سال ۲۰۰۳ به عنوان راهکاری برای تقویت همگرایی اقتصادی و کاهش وابستگی کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی (OIC) به نظام مالی غرب مطرح شده است. با وجود نبود اقدام عملی مشخص، این طرح همچنان از اهمیت نظری و راهبردی برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف امکان سنجی تشکیل پول مشترک اسلامی میان کشورهای عضو OIC، با رویکردی ترکیبی (تطبیقی و توصیفی تحلیلی) و با الهام از تجربه منطقه یورو و نظریه مناطق بهینه پولی (OCA)، ابعاد اقتصادی، نهادی و سیاسی این ایده را بررسی می کند. نتایج نشان می دهد که پول مشترک اسلامی می تواند به طور بالقوه موجب کاهش هزینه های مبادله، افزایش تجارت درون منطقه ای (۴۰ تا ۶۰ درصد) و کاهش ریسک تحریم ها، به ویژه برای ایران شود. بااین حال، ناهمگونی اقتصادی (اختلاف ۸۲ درصد در تولید ناخالص داخلی سرانه)، وابستگی بالای اعضا به درآمدهای نفتی (حدود ۶۰ درصد) و رقابت های ژئوپلیتیک میان کشورهایی چون ایران، عربستان سعودی و ترکیه از مهم ترین موانع تحقق این طرح هستند. همچنین تجربه بحران یورو نشان می دهد که فقدان نهادهای نظارتی کارآمد و سازوکارهای تعدیل شوک می تواند به توزیع ناعادلانه منافع میان اقتصادهای قوی و ضعیف منجر شود. از این رو، حرکت مستقیم به سوی پول واحد اسلامی واقع بینانه نیست و موفقیت آن مستلزم رویکردی مرحله بندی شده، مبتنی بر همگرایی نهادی و استفاده از سازوکارهای پولی مکمل مانند پول تسویه اسلامی است که برای ایران می تواند به کاهش وابستگی به دلار و تقویت جایگاه در اقتصاد جهان اسلام بینجامد.

کلیدواژه ها:

پول مشترک ، اتحادیه اروپا ، یورو ، کشورهای مسلمان