نقش هوش مصنوعی مولد در تحول پژوهش و نگارش کتاب های دانشگاهی: فرصت ها، چالش ها و ملاحظات اخلاقی

هدف پژوهش حاضر ارائه تحلیلی جامع و متوازن، از نقش هوش مصنوعی مولد در پژوهش و نگارش دانشگاهی و شناسایی فرصت ها، چالش ها و ملاحظات اخلاقی آن بر پایه ادبیات موجود است که با رویکرد مرور نظام­مند و با بهره گیری از مولفه های PRISMA انجام شد. جستجوی منابع در پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ صورت گرفت. از میان ۵۲ مدرک اولیه، پس از حذف موارد تکراری (۴۴ مدرک)، غربالگری عنوان و چکیده (حذف ۹ مدرک) و بررسی متن کامل (حذف ۹ مدرک به دلایل نبود دسترسی به متن کامل، تمرکز بر دوره ابتدایی یا عدم ارتباط مستقیم با پژوهش و نگارش دانشگاهی)، در نهایت ۲۶ منبع انتخاب و تحلیل شد. تحلیل داده ها به صورت کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون در چهار مرحله انجام گرفت: استخراج کدهای اولیه، دسته بندی آنها در ۱۱ کد محوری، سازمان دهی کدهای محوری در سه مضمون اصلی و انجام تحلیل تطبیقی میان مطالعات. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی مولد در سه حوزه اصلی افزایش بهره وری پژوهش، ارتقای کیفیت نگارش علمی و تسهیل دسترسی به منابع، فرصت های قابل توجهی را فراهم آورده است. نتایج نشان می دهد استفاده از هوش مصنوعی مولد در پژوهش دانشگاهی مستلزم رویکردی متعادل، مبتنی بر شواهد و چارچوب های اخلاقی روشن و سیاست گذاری نهادی شفاف است؛ رویکردی که ضمن بهره مندی از ظرفیت های این فناوری، از تضعیف یکپارچگی و اصالت علمی پیشگیری کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، پژوهش دانشگاهی ، نگارش آکادمیک ، اخلاق پژوهش