مدل پارادایمی برنامه درسی آینده نگر در آموزش عالی: مطالعه ای مبتنی بر نظریه داده بنیاد

پژوهش حاضر با هدف طراحی و ارائه یک مدل پارادایمی برای برنامه درسی آینده نگر در آموزش عالی ایران انجام شده است. رویکرد پژوهش کیفی و بر اساس نظریه داده بنیاد است. مشارکت کنندگان با استفاده از نمونه گیری هدفمند و نمونه گیری نظری انتخاب شدند و فرایند نمونه گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با اساتید و صاحب نظران حوزه برنامه ریزی درسی گردآوری شدند و با استفاده از نرم افزار مکس کیودا (۲۰۲۴) در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید. یافته ها به طراحی یک مدل پارادایمی شش بعدی منجر شد. شرایط علی شامل تحولات فناوری، تحولات فرهنگی و اجتماعی و تحولات بازار کار و مشاغل آینده بود. شرایط زمینه ای نیز امکانات و زیرساخت های فناوری دانشگاه ها و بسترهای فناوری و نوآوری در فرایند یاددهی یادگیری را دربر گرفت. همچنین، شرایط مداخله گر شامل سیاست گذاری و حکمرانی آموزش عالی، محدودیت های سازمانی و نهادی و پیچیدگی و عدم پایداری محیطی شناسایی شد. در پاسخ به این شرایط، راهبردهایی شامل طراحی برنامه های درسی بین رشته ای و بین المللی، گسترش تعامل دانشگاه با جامعه و صنعت، بازاندیشی در محتوا و اهداف برنامه های درسی، نهادینه سازی آینده نگری در برنامه ریزی درسی و توانمندسازی سرمایه های انسانی دانشگاه استخراج شد. اجرای این راهبردها به افزایش کیفیت و کارآمدی آموزش عالی، ارتقای شایستگی های حرفه ای، دیجیتال آینده نگر و حرکت به سوی دانشگاه هوشمند می انجامد. مدل ارائه شده با کشف روابط میان شرایط، راهبردها و پیامدها، چارچوبی بومی برای بازطراحی برنامه های درسی آموزش عالی ایران فراهم می کند و می تواند مبنایی برای تصمیم گیری سیاست گذاران، برنامه ریزان درسی و مدیران دانشگاهی باشد.

کلیدواژه ها:

آموزش عالی ، برنامه درسی آموزش عالی ، برنامه درسی آینده ‎نگر ، نظریه داده بنیاد