نقش تراکم ساختمانی (گونه مسکن) در زیستپذیری محلات شهری؛ شهرک اکباتان تهران (بافت پرتراکم) و شهرک دهکده فردیس (بافت کم­تراکم)

زیست پذیری یکی از شاخص های کلیدی ارزیابی کیفیت محیط شهری و تحت تاثیر ویژگی های کالبدی، اجتماعی و خدماتی است. شهرک اکباتان (الگوی بلندمرتبه سازی) و شهرک دهکده فردیس (الگوی ویلایی) دو نمونه بارز از بافت های مسکونی متفاوت هستند که مطالعه تطبیقی آن ها می تواند ابعاد تازه ای از ارتباط میان تراکم و زیست پذیری را روشن سازد. هدف این پژوهش مقایسه سطح زیست پذیری در دو گونه متفاوت مسکن، شناسایی مولفه های موثر بر رضایت مندی ساکنان، و تحلیل نقش تراکم در شکل گیری تجربه زیست پذیری است. پژوهش با رویکرد کیفی و بهره گیری از مصاحبه نیمه ساخت یافته انجام شد. نمونه گیری به روش هدفمند از ساکنان با سابقه سکونت طولانی تر و تحلیل داده­ها از روش تحلیل محتوا با استفاده از نرم افزار MAXQDA انجام شد. یافته ها نشان داد در شهرک اکباتان، علی رغم تراکم بالای ساختمانی و جمعیتی، دسترسی به خدمات، حمل ونقل عمومی، و امنیت موجب افزایش سطح رضایت ساکنان به ویژه گروه های جوان تر شده است. در شهرک فردیس، آرامش، امنیت، و وجود فضاهای سبز مهم ترین عوامل زیست پذیری برای ساکنان بوده و رضایت بیشتری برای گروه های سنی بالاتر فراهم کرده است. تفاوت در سطح مشارکت اجتماعی نیز مشاهده شد؛ مشارکت در شهرک اکباتان بسیار اندک و در شهرک دهکده نسبی و محدود بود. پژوهش نشان داد زیست پذیری تنها به تراکم وابسته نیست، بلکه ترکیبی از عوامل کالبدی، خدماتی و اجتماعی آن را شکل می دهند. در تراکم بالا، دسترسی به خدمات و حمل ونقل نقش کلیدی دارد، در حالی که در تراکم پایین، آرامش، امنیت و حس تعلق اهمیت بیشتری دارد. نتایج بیانگر ضرورت اتخاذ سیاست های متفاوت در برنامه ریزی شهری برای گروه های سنی و الگوهای سکونتی گوناگون است.

کلیدواژه ها:

تراکم ساختمانی ، زیستپذیری ، شهرک اکباتان ، شهرک دهکده ، گونه مسکن