ارزیابی اثرات راهبردهای اقتصادی– محیط زیستی بر پایداری اقتصادی دامداران: شواهدی از مراتع با شدت چرای سنگین شهرستان بابل

مراتع ایران به واسطه تنوع اقلیمی و جغرافیایی، ظرفیت بالایی در تامین علوفه و پشتیبانی از معیشت دامداران دارند. با این حال، عوامل متعددی مانند تغییرات اقلیمی، فشار بیش از حد چرای دام و تغییر کاربری اراضی موجب تخریب این منابع طبیعی شده اند. این پژوهش با هدف بررسی اثرات راهبردهای اقتصادی-محیط زیستی بر کاهش پیامدهای زیست محیطی و بهبود معیشت دامداران انجام شد. در گام نخست، میزان علوفه قابل برداشت از مراتع ییلاقی شهرستان بابل و نیاز علوفه ای دام های موجود بررسی شد. سپس با بهره گیری از مدل سازی برنامه ریزی تصادفی دومرحله ای، سناریوهای بهینه برای مدیریت پایدار مراتع طراحی گردید. داده های پژوهش از طریق پرسشنامه و گزارش های میدانی دامداران طی سال ۱۴۰۱ گردآوری شد. نتایج نشان داد که در حالی که نیاز سالانه دام های حاضر در مراتع ییلاقی منطقه معادل۵۹/۱۵۶۲۵ تن تی دی ان برآورد می شود، این مراتع تنها توان تولید حدود ۸/۳۱۶۷ تن تی دی ان به ارزش تقریبی ۴۲/۱۷ میلیارد تومان را دارند. این کمبود حدود ۴۷/۱۲۵۶۰ تن تی دی ان، از طریق فشار بیشتر بر مراتع جبران می شود که موجب تشدید تخریب منابع طبیعی می گردد. نتایج مدل سازی نشان داد که اتخاذ راهبردهای اقتصادی-محیط زیستی مانند تنظیم تعداد دام، به کارگیری منابع علوفه جایگزین، بهبود کیفیت مراتع و ترویج چرای پایدار، نه تنها به کاهش فشار بر اکوسیستم مرتعی کمک می کند، بلکه اثرات مثبتی بر معیشت دامداران نیز خواهد داشت. از این رو، سیاست گذاری های هدفمند در این حوزه ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

تخریب مراتع ، مدل برنامه ریزی تصادفی ، تعادل دام-مراتع ، سیستم های اطلاعات جغرافیایی(GIS) ، شهرستان بابل