آیکونولوژی نقوش انسانی در سه قطعه پارچه های عصر صفوی یزد

بافندگان دوره صفوی با نقوشی که بر روی پارچه ها خلق می کردند، به دنبال ثبت رخداد های روزمره، تاریخ، هویت، فرهنگ و دین زمان خود بودند. لذا با شناخت نقوش و معانی پنهان در آن می توان راز و رمزهای نهفته را ادراک نمود. هدف پژوهش، رهیافت به مولفه های موثر در آیکونولوژی نقوش انسانی پارچه های صفوی یزد است و سوال پژوهش، این است که لایه های معنایی نهان و هویدای نقوش انسانی در پارچه صفوی یزد مبتنی بر رویکرد آیکونولوژی چگونه است؟ پژوهش حاضر، کیفی با روش توصیفی، تاریخی و تحلیلی و با استفاده از رویکرد آیکونولوژی در سه مرحله توصیف، تشخیص و تفسیر روی سه پارچه صفوی متعلق به شهر یزد و با شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای انجام شده است. نتایج نشان داد که پیکره های انسانی منقوش در پارچه ها (درباریان شاه)، لباس فاخری بر تن دارند که نماد قدرت درباری و نماینده شاه بوده و اقتدار او را به نمایش می گذارند. نشانی از ملیت گرایی ایرانی و حفظ اصالت و انتصاب به درباریان است که در جهت نمایش شکوه پادشاه صفوی زینت یافته اند. با این تفاسیر نقوش انسانی، ریشه در اندیشه مذهب رسمی و حاکمیت سیاسی صفوی دارد و بیانگر ایدئولوژی دوران است. نقوش انسانی در پارچه های دوره صفوی برای انتقال این پیام هستند که شاه از سمت خداوند انتخاب شده و قدرت و اقتدار بشر در دست اوست. این نقوش بالاخص آن هایی که به تصویر کشیدن درباریان پرداخته اند، کوششی برای مشروعیت دادن به قدرت شاه این دوره بوده است. در کنار نقوش انسانی، نقوش گیاهی، نماد باروری، حیات، برکت و چرخه زندگی هستند.

کلیدواژه ها:

پارچه ، نقوش انسانی ، عصر صفوی ، شهر یزد