ملی گرایی فناورانه در برابر وابستگی متقابل: مطالعه موردی زنجیره ارزش جهانی در صنایع نیمه‎هادی

در دنیای امروز، رقابت بر سر فناوری های پیشرفته، به ویژه در صنعت نیمه هادی، به عرصه ای راهبردی برای اعمال قدرت دولت ها بدل شده است. با توجه به سرمایه بر بودن شدید این صنعت و نقش کلیدی آن در امنیت ملی و اقتدار فناورانه، دولت ها در پی تسلط بر زنجیره های تامین و ظرفیت های فناورانه مرتبط با آن هستند. از این روند در تحقیقات اخیر تعبیر به «ملی گرایی فناورانه» شده است. هدف مقاله حاضر بررسی گسترش ملی گرایی فناورانه در سطح اتحادهای استراتژیک در صنایع نیمه‎هادی و چالش های ناشی از وابستگی متقابل کشورهای شریک فناوری می باشد. در این مقاله با استفاده از روش تحلیل اسنادی و مصاحبه خبرگانی، در خصوص چگونگی تعامل زنجیره های ارزش جهانی در صنایع نیمه هادی و ارتباط آن ها با ادبیات ملی گرایی فناورانه، داده های مرتبط با این موضوع گردآوری شده است. در فرایند ذکر شده، مقالات و پژوهش های مرتبط با ادبیات ملی گرایی فناوری و پدیده هم تکاملی زنجیره ارزش جهانی در صنایع نیمه هادی جست وجو و مورد تحلیل قرار گرفته است. بر این اساس، پس از مطالعه آثار سیاست گذاری فناوری از نظام لیبرال بین المللی مبتنی بر جهانی سازی زنجیره های ارزش به عصر حمایت گرایی فناورانه، چالش‎های نوظهور این موضوع در حوزه تکمیل زنجیره ارزش، به طور دقیق مورد بررسی قرار گرفته است. مقاله حاضر در چارچوب دیدگاه واقع گرایانه، ظهور « جهانی سازی معکوس» را در شرایط افول قدرت هژمون آمریکا و صعود چین تبیین می کند و با بهره گیری از نظریه هم تکاملی زنجیره های ارزش، نقش کشورهای بی طرف و شرکت های چندملیتی در فضای رقابت فناورانه چندقطبی را بررسی می نماید. در نهایت، با بررسی کامل بازیگران این عرصه، امکان پذیری گسترش سیاست های ملی گرایانه از سطح ملی به سطح جهانی، در قالب قطب های فناورانه مورد بررسی قرار گرفته است.

کلیدواژه ها:

ملی گرایی فناورانه ، زنجیره ارزش جهانی ، صنایع نیمه هادی