واکاوی ساختارشناسانه مجموعه درهای چوبی موزه حضرت معصومه (س)

آثار هنری موزه حضرت معصومه (س) (آستانه قم) بیانگر تاریخ و نبوغ هنرمندان ایرانی- اسلامی در رشته های مختلف هستند. مجموعه درهای چوبی این موزه شامل دو اثر از دوره صفوی، شش اثر از دوره قاجار و یک صندوق قبر صفوی است که با تکنیک هایی مانند منبت، خاتم، جووک، گره چینی، معرق و کنده کاری تزیین شده اند. نقوش این آثار عمدتا برگرفته از طرح های ایرانی- اسلامی چون هندسه، کتیبه، نقوش اسلیمی و ختایی می باشند. ضرورت از انجام این تحقیق معرفی در­های موجود در موزه آستانه قم بوده و نگارندگان لازم دانسته­ اند تا به بررسی تخصصی درهای موجود در موزه آستانه قم از منظر ساختاری فرم، تکنیک و نقوش تزیینی بپردازند. آثاری که بخشی ارزشمند از هنرهای چوبی- مذهبی ایران را در دوره های مختلف تاریخی بازنمایی می کنند. هدف این پژوهش، معرفی این درها و تحلیل شیوه های ساخت و تزیین آن ها، شامل تکنیک های اجرایی و دسته بندی نقوش به­ کاررفته، می باشد. سوال اصلی پژوهش این است که اساس طراحی و به کارگیری نقوش و تکنیک های استفاده شده بر روی درهای موزه حضرت معصومه (س) چه بوده­ است؟ این پژوهش به لحاظ ماهیت، بنیادی و از نوع توصیفی - تحلیلی است. اطلاعات از طریق مطالعات اسنادی بوده و مشاهدات میدانی گردآوری شده­ است. نتایج نشان می دهد که تکنیک خاتم، به ­ویژه پس از دوره صفویه، یکی از رایج ترین شیوه های تزیینی بر درهای آرامگاه ها و زیارتگاه ها بوده ­است. تکنیک های منبت و کنده کاری که سابقه ای کهن در هنر چوب ایران دارند، در این آثار حضوری پررنگ دارند. از نظر نقش پردازی نیز نقوش هندسی پایه اصلی طراحی را تشکیل داده و پس از آن، نقوش کتیبه ای با محتوای دینی و مذهبی در قالب اشعار مذهبی (علی­ الخصوص روز عاشورا و مصیبت ­های کربلا) و عمدتا با خط ثلث و نستعلیق سهم عمده ای را به خود اختصاص داده اند.

کلیدواژه ها:

موزه حضرت معصومه (س) ، درهای چوبی ، نقوش ، خاتم کاری و جووک کاری