پژوهشی در تعدد و تنوع هنرمندان آستان قدس رضوی از آغاز تا پایان دوره پهلوی بر اساس آثار به جای مانده در حرم

هنرمندان بسیاری در طول تاریخ سعی­ کرده ­اند تا خلاقیت های هنری خود را در قوالب گوناگون هنری، در مکان­ ها و زمان ­های خاصی به ظهور رسانده و در پرتو این هنرآفرینی، باورهای دینی و اعتقادی خود را به نمایش بگذارند. حرم مطهر رضوی نیز به­ عنوان مجموعه ای بی بدیل از تجمع هنرها به ­عنوان یک مکان مذهبی، نشان از هنر و ارادت ایرانیان و به ­ویژه هنرمندان ­مسلمان نسبت به حضرت­ رضا (ع) دارد. هنرمندان پر شماری در ادوار مختلف تاریخی، در این مکان مقدس به فعالیت پرداخته و با هنر خود، بناها و آثار هنری مختلفی را خلق نموده و به این شکل سهم به ­سزایی در افزون­ شدن معنویت، زیبایی و ارتباط انسان با این مکان معنوی داشته اند. هدف از انجام این مقاله شناسایی انواع رشته های هنری و هنرمندانی است که به نوعی در تزیین و شکل گیری هنر و معماری حرم ­ مطهر رضوی از ابتدا تا پایان دوره ­پهلوی ایفای نقش نموده اند. بنابراین سوالات زیر، حول هدف مقاله سامان یافته ­است: ۱- وضعیت آثار هنری به جای مانده در حرم بر حسب رشته- هنرمند چگونه ­است؟ ۲- بیشینه و کمینه آثار به جای مانده در حرم مطهر، متعلق به کدام دوره تاریخی است؟ روش پژوهش، تحلیل ­محتوای­ کمی است که به دو شیوه مطالعه محتوای اسناد تاریخی و مرتبط با موضوع حرم و همچنین مطالعه آثار به جای مانده از هنرمندان، انجام گرفته ­است. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه هنرمندانی است که آثاری از آن ­ها در بازه زمانی مورد مطالعه در حرم برجای مانده ­است. یافته های پژوهش از شناسایی ۱۶۰ هنرمند در ۱۸ رشته هنری که در طول تاریخ برای حرم­ مطهر به خلق آثار هنری پرداخته ­اند حکایت دارد. رشته هنری خطاطی و کتیبه ­نویسی بیشترین تعداد هنرمند را به خود اختصاص ­داده، در مقابل رشته ­هنری کاربندی دارای کمترین هنرمند و کم ترین اثر به جای مانده ­است. دوره قاجاریه پرکارترین دوره تاریخی به ­لحاظ خلق آثار هنری در حرم به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

هنرمندان حرم ، آثار هنری حرم ، معماران حرم ، حرم مطهر ، آستان قدس