مرکزیت زدایی گفتمان پسامدرن از کلان روایت ها در آثار محمدحسن شهسواری

مرکزیت زدایی پسامدرنیسم از کلان روایت ها، تنها منحصر به متن نیست، بلکه در فضایی گفتمانی با رویکردی ترکیبی از متن تا عمل اجتماعی گسترده شده است. بنابراین، داستان های پسامدرن می توانند به عنوان مجموعه ای از کنش های گفتمانی در سطوح مختلف نسبت به انواع کلان روایت ها مطالعه شوند. در این پژوهش کوشش شده است با فاصله گرفتن از مطالعات موردی و با الهام گرفتن شیوه دورخوانی مورتی و الگوی سه بعدی گفتمان فرکلاف، «فضای گفتمانی» آثار محمد حسن شهسواری نقد و نسبت آن در سه سطح متن عمل گفتمانی و عمل اجتماعی با انواع کلان روایت ها، ترسیم شود. نتایج به دست آمده نشان می دهد بروز مرکزیت زدایی از متن نسبت به سطوح دیگر پررنگ تر است. از طرفی تعادل شبکه ارتباطی تا حدودی میان عناصر سه گانه نویسنده متن خواننده از مرکزیت مطلق یکی از آن ها فاصله گرفته است، اما همچنان توجه به کنش فعالانه خواننده ضعیف تر است. همچنین در سطح اجتماعی اگرچه نسبت به کلان روایت های نهاد ادبی و سیاسی کنش های تقابلی مشاهده می شود، اما درمجموع نه تنها شهسواری و آثارش، بلکه خوانندگان او نیز با توجه به موقعیت اجتماعی شان هنوز در اسارت باور به بسیاری از انواع کلان روایت ها نمی توانند از آن ها عبور کنند و همچنان مواردی چون مردسالاری، ارزش های دینی و خانوادگی و سنت را تقویت می کنند، البته با درنظر گرفتن این تفاوت که درمجموع کنش نسبت به این نوع کلان روایت ها در میان خوانندگان دانشگاهی به دلیل اتکای نظری آنان بر «متن» کم رنگ تر است؛ در حالی که در میان اهالی مطبوعات این مسئله تا حدودی متعادل تر است.

کلیدواژه ها:

پسا مدرنیسم ، مرکزیت زدایی ، کلان روایت ، دورخوانی ، فرکلاف ، مورتی ، محمدحسن شهسواری