از تقلید تا سرقت ادبی؛ بازاندیشی مسئله مالکیت سخن در سنت یونان و روم باستان

مفهوم «سرقت ادبی» در معنای مدرن آن، بر پیش فرض هایی چون مالکیت ایده، حقوق مولف و اصالت فردی استوار است؛ پیش فرض هایی که به سادگی نمی توان آن ها را به سنت های ادبی و بلاغی یونان و روم باستان تعمیم داد. این مقاله با رویکرد تاریخ مفهومی می کوشد نشان دهد که آن چه در جهان باستان ذیل عنوان سرقات مورد بحث قرار می گرفت، نه ربایش ایده یا مضمون، بلکه بهره گیری ناروا از بیان، سبک و صورت گفتار دیگران بود. در این چارچوب، تقلید/میمسیس (μίμησις/imitation) نه تنها امری نکوهیده تلقی نمی شد، بلکه هسته نظام آموزشی، رتوریکی و ادبی را تشکیل می داد و شرط لازم پرورش سخنور و شاعر به شمار می رفت. مقاله با بررسی ادبیات یونانی مانند رساله های آموزشی، خطابه ها و سپس با تحلیل دیدگاه های نظریه پردازان رومی، نشان می دهد که مرز میان تقلید مشروع و سرقت ادبی در سنت کلاسیک، مرزی زیبایی شناختی و اخلاقی است، نه حقوقی. سرانجام، با تمرکز بر مفهوم سبک، نیت مولف و بازآفرینی خلاق، مقاله استدلال می کند که «سرقت ادبی» در جهان باستان بیش از آن که نقض مالکیت فکری باشد، نشانه شکست در تقلید خلاق و ناتوانی در تحقق فردیت سبکی است.

کلیدواژه ها:

سرقت ادبی ، مالکیت سخن ، تقلید ، میمسیس