بازتاب فضایل و رذایل اخلاقی نهج البلاغه در آینه طرح واره های تصوری «با رویکرد معنی شناسی»

در این جستار قصد بر آن است تا براساس مدل انتخابی طرح ­واره­ های تصوری «ایوانز و گرین» به این موضوع پرداخته شود که آیا میان فضایل و رذایل اخلاقی نهج ­البلاغه به لحاظ نوع مفهوم سازی از نظر طرح واره های تصوری شباهت یا تفاوتی وجود دارد. روش گردآوری داده ها به صورت فیش برداری، کتابخانه‎ای و نرم افزاری است. به منظور تحلیل داده های پژوهش ابتدا آموزه­ های اخلاقی معناسازی­ شده در نهج ­البلاغه از طریق طرح واره های تصوری انتخاب شده و سپس مورد بررسی قرار ­گرفته است. در حوزه­ های مفهومی فضایل اخلاقی: تقوا، استقامت، انفاق و در حوزه­ های مفهومی رذایل اخلاقی: حب دنیا، طمع و حسد است. توجه به محدودیت حجم مقاله دو مبنا علت انتخاب را تشکیل داده است: بسامد بالای مفاهیم فضایل اخلاقی انتخاب شده نسبت به سایر مفاهیم در نهج البلاغه و تقابل مفاهیم رذایل اخلاقی با فضایل اخلاقی انتخاب شده. برای دستیابی به هدف در پیکره خطبه­ ها و حکمت­ های نهج ­البلاغه حوزه ­های مفهومی فضایل و رذایل اخلاقی در چهارچوب نظری طرح واره های تصوری مورد بررسی و مقایسه قرارگرفته­ و تعداد طرح واره های موجود در هر یک از نمونه ها مشخص شده است. آنگاه براساس بسامدگیری نتایج روشن شده است. حاصل تحقیق بیانگر این است که طرح­ واره ­های نیرو با اختلاف زیاد بالاترین درصد فراوانی را نسبت به طرح واره های دیگر در میان فضایل و رذایل اخلاقی داشته اند. پس از آن طرح ­واره ­های توازن در رتبه دوم قرار­داشته اند. تشابه فضایل و رذایل اخلاقی نهج ­البلاغه در استفاده از طرح ­واره ­های تصوری بیانگر تمایل ذهنی و روحیه خردورزی و اعتدال گرای گوینده کلام (حضرت علی(ع)) است. عمده تمایز آن ­ها مربوط به کاربست برخی زیرمجموعه های ارائه­ شده برای این مقولات کلی است.

کلیدواژه ها:

معنی شناسی شناختی ، طرح واره های تصوری ، نهج البلاغه ، فضایل اخلاقی ، رذایل اخلاقی