ارزیابی جبران خسارت اقتصادی ناشی از هدر رفت خاک با رویکرد هزینه-جایگزین در حوزه آبخیز افین خراسان جنوبی

امروزه در بخش های مختلف کره زمین متاثر از عوامل مختلف اقلیمی، انسانی و محیطی، فرسایش خاک و هدررفت عناصر غذایی ناشی از آن افزایش یافته است. لذا در این پژوهش سعی شده است میزان هدررفت خاک در حوزه آبخیز افین خراسان جنوبی تعیین گردد و درادامه میزان هزینه ناشی از جایگزین عناصر از دست رفته فسفر و پتاسیم برای کمی سازی هزینه های جبران خسارات فرسایش خاک تعیین شود. برای انجام پژوهش حاضر، داده های بارندگی روزانه هواشناسی سه ایستگاه افین، ذهان و مغیلان برای دوره ۱۶ ساله از سال ۱۳۸۶ تا ۱۴۰۲ اخذ و ورودی های مدل InVEST متناظر با داده های بارش و دبی، آماده شد. پس از واسنجی و اعتبارسنجی مدل InVEST، میزان رسوب خروجی از آبخیز برای هر سال تخمین زده شد. پس از آن، میزان فسفر و پتاسیم موجود در هر کیلوگرم رسوب نیز از مطالعات قبلی استخراج شد. در نهایت بر اساس تعیین میزان حضور عناصر فسفر و پتاسیم در خاک فرسایش یافته هر سال و همچنین تعیین قیمت فروش این عناصر بر اساس داده های سازمان جهادکشاورزی، میزان هزینه-جایگزین این عناصر برای هر سال تعیین شد. نتایج پژوهش حاضر حاکی از آن است که مدل InVEST  با ۵۸/۰ و ۳۰/۱۳ درصد خطا در بازتولید رسوب مشاهده ای به ترتیب در دوره واسنجی و اعتبارسنجی، از کارایی مناسبی برخوردار است. علاوه براین میزان رسوب خروجی در بازه مورد ارزیابی از ۳۱۹۱۰ تا ۱۴۲۳۱۰ تن در سال های مختلف متغیر است. در نهایت هزینه-جایگزین عناصر فسفر و پتاسیم به ترتیب ۵۷/۳۹۳ تا ۱۷/۱۷۵۵ و ۴۲/۲۸۹۰ تا ۰۲/۱۲۸۸۷ میلیون ریال و هزینه کل از ۰۰/۳۲۸۴ تا ۱۹/۱۴۶۴۲ میلیون ریال در طول دوره آماری برآورد شد. براین اساس پیشنهاد می شود با توجه به اقلیم خشک و شکننده منطقه، از تخریب سطح خاک و دستخوردگی آن جلوگیری شود.

کلیدواژه ها:

Agricultural Productivity ، Erosion ، Nutrient Elements ، Soil Economics ، Soil Management ، اقتصاد خاک ، بهره وری زراعی ، عناصر غذایی ، فرسایش ، مدیریت خاک