گرمایش جهانی، تغییراقلیم و دل نگرانی هایی در زمینه منابع آبی و تاب آوری زیست بوم ها

ترسم نرسی به کعبه ای اعرابی / این ره که تو می روی به ترکستان است پهنه ایران زمین در درازای تاریخش همواره با کم آبی روبه رو بوده است. باشندگان این مرزوبوم با بهره برداری هوشمندانه و بهره بری از منابع آب اندک در راستای افزایش کارآیی مصرف آب به کامیابی هایی دست یافته بودند. پیامد این اقلیم ناسازگار افزایش تاب آوری، آینده نگری و صرفه جویی انسان ایرانی بوده است. این بینش در ادبیات ما هم نمود پیدا کرده است: چو دخلت نیست خرج آهسته تر کن / که می گویند ملاحان سرودیاگر باران به کوهستان نبارد / به سالی دجله گردد خشک رودیدخل این سرزمین خشک و نیمه خشک از ریزش های آسمانی و از برکت آن اندوخته های آب زیرزمینی، دریاچه ها، تالاب ها، هامون ها، آببندان ها و آبانبارهایی، همواره مایه زندگی، بوده است. در چند ده سال گذشته با گسترش فن آوری های نوین و بهره برداری ناآینده نگر، توسعه ناپایدار، نادیده گیری تغییراقلیم و گرمایش جهانی، بخش کلانی از این اندوخته با ولخرجی، بیهوده خرجی، بی برنامه خرجی هزینه شده و هنوز تا کفگیر به ته دیگ نخورد هزینه می شود. با امید به مدیریت این دخل اندک، با ساخت سدها سهمیه تالاب ها و بومسامانه های مسیر رود نادیده گرفته شد. ازاین رو برای گذر از این گردنه سخت گذر نیاز به راهکاری هوشمندانه و همه سو نگر هست. مدیران کلان برنامه ریز منابع آبی باید در پی برنامه های افزایش تاب آوری، افزایش کارایی مصرف آب، آبخوان داری، اهمیت دادن به آمایش سرزمین و آینده نگری و پایش تغییرات اقلیمی باشند. پرسش پایه ای این هست که آیا ما از روند و اثرگذاری این دستکاری های انسان برساخته و در پی آن تغییرات اقلیمی تا چه اندازه آگاه هستیم، و اگر هستیم به چه راهکار هایی برای برونرفت از آن ها اندیشیده ایم. باش تا صبح دولتت بدمد / کاین هنوز از نتایج سحرست یافته ها ی نوین علمی گویای آن هست که در پی جابجایی رودبادها به سوی قطب ها، «رودهای نیواری» همراه آن ها، که در بر دارنده بخار آب هستند، نیز جابجا می شوند. این یافته ها نشانگر آن هست که رودبادها و رودهای نیواری دیگر همان مسیرهای تاریخی گذشته را نمی پیمایند، بلکه تا چند درجه عرض جغرافیایی به سوی قطب جابجا شده اند. این جابجایی تغییرات بزرگی بر وضع هوا گذاشته است. در پی این جابجایی ها، روند بارش ها نیز به شدت در حال تغییر است و عرض های جنب استوایی، مانند ایران، بازنده اصلی این تغییرات خواهند بود. این جابجایی شمال سوی رودبادها می تواند در ایران اقلیمی خشک تر و گرم تر را چیره سازد و بارندگی ها دیر به دیر، ولی بسیار شدیدتر و سیل آساتر شوند. شاید: تا رنج تحمل نکنی، گنج نبینی / تا شب نرود، صبح پدیدار نباشد برای گذر از این شب، کم آ بی و خشکسالی، و پدیداری روشنایی، به مدیریت ریزش های آسمانی اندک، ساماندهی افزایش بهره بری آب، و افزایش تاب آوری، به عزمی راسخ نیاز هست.

کلیدواژه ها:

نشریه هواشناسی کشاورزی