کاربست نشانه شناسی رولان بارت در معنای تقوی (مطالعه موردی آیه ۳۷ سوره حج)

موضوع حج به عنوان یکی از احکام اثربخش در ارتقاء معنویت افراد و جامعه، مورد توجه مسلمانان است. قربانی کردن به عنوان یکی از مصادیق عبادت در فریضه حج، عامل موثر و سازنده در پرورش روح و خود نگه داری در برابر گناهان است که خداوند متعال به صراحت در آیه ۳۷ سوره حج به این موضوع پرداخته است که خون و گوشت قربانی ها به او نمی رسد؛ بلکه تقوای شماست که به خداوند می رسد. از آنجا که آیات قرآن کریم، در کنار عنصر هدایت بخشی، قابلیت ارزیابی از نگاه آراء زبان شناسی را دارد، در این پژوهش، آیه ۳۷ سوره حج، با موضوع تقوامداری در حج، براساس نظریه «نشانه شناسی رولان بارت» بازخوانی می شود. هدف این مطالعه تعیین معنای واقعی کلمه تقوی در آیه مزبور است و معنای تقوی در آیه را در دو سطح دلالتی و مفهومی و اسطوره ای مورد بررسی قرار می دهد و با فرارفتن از متن براساس بافت زبانی و سیاق و بافت موقعیتی آیه، به تحلیل دلالت های سطح کاربردشناسی آیه می پردازد. نتیجه پژوهش نشان می دهد که میان دال تقوی و مدلولش الوقایه برای نیل به معنای ضمنی، یعنی آگاهی از خدا ارتباط منطقی وجود دارد که معنای دلالتی تقوی در سطح اول است. در سطح دوم یعنی معنای اسطوره ای، ایدئولوژی جاهلیت در مالیدن خون قربانی به کعبه کاملا با عمل مسلمانان تعارض دارد، هدف قربانی نصیب بهره به قربانی کننده است که با عمل قربانی به تقوی و ایمانش افزوده می شود. در این آیه عمل واجب (قربانی) بر تقوا مترتب شده است؛ با توجه به این تلازم است که لزوم تقوا در این عمل معنا پیدا می کند. براین اساس در حج قربانی ای مورد قبول واقع می شود که از فرد متقی سرزده باشد.موضوع حج به عنوان یکی از احکام اثربخش در ارتقاء معنویت افراد و جامعه، مورد توجه مسلمانان است. قربانی کردن به عنوان یکی از مصادیق عبادت در فریضه حج، عامل موثر و سازنده در پرورش روح و خود نگه داری در برابر گناهان است که خداوند متعال به صراحت در آیه ۳۷ سوره حج به این موضوع پرداخته است که خون و گوشت قربانی ها به او نمی رسد؛ بلکه تقوای شماست که به خداوند می رسد. از آنجا که آیات قرآن کریم، در کنار عنصر هدایت بخشی، قابلیت ارزیابی از نگاه آراء زبان شناسی را دارد، در این پژوهش، آیه ۳۷ سوره حج، با موضوع تقوامداری در حج، براساس نظریه «نشانه شناسی رولان بارت» بازخوانی می شود. هدف این مطالعه تعیین معنای واقعی کلمه تقوی در آیه مزبور است و معنای تقوی در آیه را در دو سطح دلالتی و مفهومی و اسطوره ای مورد بررسی قرار می دهد و با فرارفتن از متن براساس بافت زبانی و سیاق و بافت موقعیتی آیه، به تحلیل دلالت های سطح کاربردشناسی آیه می پردازد. نتیجه پژوهش نشان می دهد که میان دال تقوی و مدلولش الوقایه برای نیل به معنای ضمنی، یعنی آگاهی از خدا ارتباط منطقی وجود دارد که معنای دلالتی تقوی در سطح اول است. در سطح دوم یعنی معنای اسطوره ای، ایدئولوژی جاهلیت در مالیدن خون قربانی به کعبه کاملا با عمل مسلمانان تعارض دارد، هدف قربانی نصیب بهره به قربانی کننده است که با عمل قربانی به تقوی و ایمانش افزوده می شود. در این آیه عمل واجب (قربانی) بر تقوا مترتب شده است؛ با توجه به این تلازم است که لزوم تقوا در این عمل معنا پیدا می کند. براین اساس در حج قربانی ای مورد قبول واقع می شود که از فرد متقی سرزده باشد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، سوره حج ، تقوی ، نشانه شناسی ، بارت ، معنای دلالتی