واکاوی مبانی تربیت اخلاقی دانش آموزان دوره ابتدایی از منظر پراگماتیسم و اسلام به منظور ارائه استلزامات تربیتی

هدف از پژوهش حاضر واکاوی مبانی تربیت اخلاقی دانش آموزان دوره ابتدایی از منظر پراگماتیسم و اسلام به منظور ارائه استلزامات تربیتی بود. حوزه پژوهش شامل مجموعه ای از متون کلیدی تربیتی و فلسفی در دو حوزه پراگماتیسم و اسلام بود که از بین آن ها ۲۰ منبع (هر حوزه ۱۰ منبع) به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شد. داده ها با روش تحلیل اسنادی، گردآوری شدند و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی با رویکرد توصیفی-مقایسه ای مبتنی بر الگوی بردی شامل توصیف، تفسیر، همجواری و مقایسه تجزیه و تحلیل شدند. یافته های حاصل، چهار پاسخ کلیدی به سوالات پژوهش ارائه نمود: نخست، مبانی تربیت اخلاقی از دیدگاه پراگماتیسم شامل پنج مضمون «تجربی بودن اخلاق، عادت سازی اخلاقی در زندگی روزمره، تامل و اصلاح مستمر باورهای اخلاقی، اجماع اخلاقی، نفع گرایی فردی در اخلاق و نسبی گرایی اخلاقی» بود دوم، مبانی تربیت اخلاقی از دیدگاه اسلام شامل پنج مضمون «تهذیب نفس، الگو پذیری و هدایت الهی، تربیت بر مبنای عمل صالح، عدالت و محبت در روابط اجتماعی و مطلق گرایی اخلاقی» بود. سوم، وجه تشابه دیدگاه های پراگماتیسم و اسلام شامل اهمیت و لزوم عمل و تجربه در تربیت اخلاقی، ضرورت بازاندیشی در اخلاق و تاکید بر اخلاق اجتماعی بود و وجه تفاوت آن ها شامل نگاه نسبی گرایانه پراگماتیسم اما نگاه مطلق گرایانه اسلام (برگرفته از منبع الهی) به ماهیت اخلاق، منبع اخلاق در پراگماتیسم بر اساس تجربه و کاربرد ولی در اسلام بر اساس وحی، فطرت الهی و سنت پیامبر و اهل بیت، و روش تربیت اخلاقی در پراگماتیسم با مشارکت عملی، اجماع و گفت وگو اما در اسلام با تهذیب نفس، الگوپذیری و آموزش هدایت شده بود. چهارم، بر اساس این یافته ها، برای تربیت اخلاقی دانش آموزان دوره ابتدایی استلزاماتی شامل یادگیری فعال و تجربه محور، تلفیق آموزه های دینی با فعالیت های روزمره، طراحی موقعیت های اخلاقی برای تمرین تصمیم گیری، گفت وگو و تامل ساختاریافته، الگوپذیری و آموزش از طریق رفتار معلم، عادت سازی و روتین های اخلاقی، مشارکت خانواده و جامعه، ارزشیابی فرایندی و چندبعدی، تقویت بعد معنوی و رشد فطری متناسب با سن، بسته های راهنمای معلم و مواد آموزشی کاربردی، پیشنهاد شد.هدف از پژوهش حاضر واکاوی مبانی تربیت اخلاقی دانش آموزان دوره ابتدایی از منظر پراگماتیسم و اسلام به منظور ارائه استلزامات تربیتی بود. حوزه پژوهش شامل مجموعه ای از متون کلیدی تربیتی و فلسفی در دو حوزه پراگماتیسم و اسلام بود که از بین آن ها ۲۰ منبع (هر حوزه ۱۰ منبع) به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شد. داده ها با روش تحلیل اسنادی، گردآوری شدند و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی با رویکرد توصیفی-مقایسه ای مبتنی بر الگوی بردی شامل توصیف، تفسیر، همجواری و مقایسه تجزیه و تحلیل شدند. یافته های حاصل، چهار پاسخ کلیدی به سوالات پژوهش ارائه نمود: نخست، مبانی تربیت اخلاقی از دیدگاه پراگماتیسم شامل پنج مضمون «تجربی بودن اخلاق، عادت سازی اخلاقی در زندگی روزمره، تامل و اصلاح مستمر باورهای اخلاقی، اجماع اخلاقی، نفع گرایی فردی در اخلاق و نسبی گرایی اخلاقی» بود دوم، مبانی تربیت اخلاقی از دیدگاه اسلام شامل پنج مضمون «تهذیب نفس، الگو پذیری و هدایت الهی، تربیت بر مبنای عمل صالح، عدالت و محبت در روابط اجتماعی و مطلق گرایی اخلاقی» بود. سوم، وجه تشابه دیدگاه های پراگماتیسم و اسلام شامل اهمیت و لزوم عمل و تجربه در تربیت اخلاقی، ضرورت بازاندیشی در اخلاق و تاکید بر اخلاق اجتماعی بود و وجه تفاوت آن ها شامل نگاه نسبی گرایانه پراگماتیسم اما نگاه مطلق گرایانه اسلام (برگرفته از منبع الهی) به ماهیت اخلاق، منبع اخلاق در پراگماتیسم بر اساس تجربه و کاربرد ولی در اسلام بر اساس وحی، فطرت الهی و سنت پیامبر و اهل بیت، و روش تربیت اخلاقی در پراگماتیسم با مشارکت عملی، اجماع و گفت وگو اما در اسلام با تهذیب نفس، الگوپذیری و آموزش هدایت شده بود. چهارم، بر اساس این یافته ها، برای تربیت اخلاقی دانش آموزان دوره ابتدایی استلزاماتی شامل یادگیری فعال و تجربه محور، تلفیق آموزه های دینی با فعالیت های روزمره، طراحی موقعیت های اخلاقی برای تمرین تصمیم گیری، گفت وگو و تامل ساختاریافته، الگوپذیری و آموزش از طریق رفتار معلم، عادت سازی و روتین های اخلاقی، مشارکت خانواده و جامعه، ارزشیابی فرایندی و چندبعدی، تقویت بعد معنوی و رشد فطری متناسب با سن، بسته های راهنمای معلم و مواد آموزشی کاربردی، پیشنهاد شد.

کلیدواژه ها:

تربیت اخلاقی ، پراگماتیسم ، اسلام ، استلزامات تربیتی