<span lang="AR-SA">تاثیر خشکسالی بر جابجایی جمعیت و پیامدهای اجتماعی آن در فضاهای پیراشهری زنجان

خشکسالی با مختل کردن نظام های معیشتی و زیست محیطی در مناطق پیراشهری، محرک جابجایی های گسترده جمعیتی می شود. این جابجایی ها، پیامدهای اجتماعی عمیقی بر ساختار جوامع مبدا و مقصد، ازجمله فروپاشی شبکه های اجتماعی، تشدید نابرابری ها و تغییر الگوهای اسکان شهری بر جای می گذارد. پژوهش حاضر باهدف تاثیر خشکسالی بر جابجایی جمعیت و پیامدهای اجتماعی آن در فضاهای پیراشهری زنجان انجام شده است. این پژوهش کاربردی با روش ترکیبی (کیفی-کمی) و ابزار پرسشنامه انجام شد. داده ها از دو گروه ۵۰ نفری از خبرگان (با روش دلفی) و ۳۳۴ نفر از ساکنان محلی حاشیه شهر زنجان، گردآوری شد. برای تحلیل داده ها از روش های دلفی، آزمون t تک نمونه ای و مدل DEMATEL استفاده گردید. نتایج روش دلفی حاکی از اجماع قوی و پایداری بالا در نظرات خبرگان نسبت به شاخص های اثرات اجتماعی است، به طوری که اختلاف ناچیز مقادیر کریسپ بین دو مرحله (بین ۰۰۴/۰ تا ۰۱۵/۰)، اعتبار محتوایی و قابلیت اتکای چارچوب شاخص های پژوهش را تایید می کند. سپس براساس نتایج آزمون t تک نمونه­ای، مهاجرت به حاشیه شهر زنجان منجر به بهبودهای اقتصادی شکننده و ناپایدار شده است که آسیب پذیری ساختاری ناشی از خشکسالی را رفع نکرده است. در مقابل، این جابجایی با گسست عمیق شبکه های اجتماعی، سقوط حس تعلق و افزایش استرس همراه بوده و یک «تله آسیب پذیری» ایجاد کرده که تاب آوری مهاجران را کاهش داده و پایداری سکونت در این مناطق را با تردید مواجه ساخته است. درنهایت براساس مدل دیمتل، «وضعیت اقتصادی» پیشران کلیدی (علت) سیستم است و بیشترین تاثیر را بر دیگر مولفه ها می گذارد، درحالی که «چشم انداز آینده» یک مولفه وابسته (معلول) است. «انسجام اجتماعی» و «سلامت روانی» نقش واسطه حیاتی دارند و برای جلوگیری از تبدیل رشد اقتصادی به شکاف اجتماعی، مداخلات باید به طور هم زمان بر بهبود اقتصاد و تقویت شبکه های حمایتی متمرکز شوند.

کلیدواژه ها:

اثرات اجتماعی ، جمعیت ، خشکسالی ، فضاهای پیراشهری ، زنجان.